Σάββατο, 17 Φεβρουαρίου 2018

Ο ΛΟΓΟΣ ΩΣ ΑΡΕΤΗ Δημήτρης Κ. Μπάκας

                     

Προοίμιο
Ο λόγος συνιστά για τον άνθρωπο εκείνη την πνευματική ικανότητα, με την οποία  αποκτά γνώσεις για  το πραγματικό, αλλά και απομακρύνεται σε μεγάλο βαθμό από το πραγματικό. Για τον χειρισμό του λόγου έδωσε ο Πασκάλ τη χρυσή συνταγή: «να απορριφθούν οι  δύο υπερβολές: το να μην αποδεχόμαστε παρά μόνο τον λόγο και αφετέρου το να αποκλείουμε τον λόγο». Κοντολογίς δεν πρέπει να θεωρούμε τον ορθολογισμό  και τον  ανορθολογισμό ως τελείως ασύμβατα, καθόσον ο κόσμος και η ζωή είναι αρμονική σύνθεση τών θεωρούμενων αντιθέτων.


Εισαγωγή
Οι Πυθαγόρειοι πρώτοι διέκριναν την πολυσημία του λόγου. Στη ρητορική σημαίνει αγόρευση, στη μουσική  αρμονία τονικών αναλογιών, στην πολιτική επιχειρηματολογία πειθούς, στη φυσιολογία αναλογίες φυσικών μίξεων, στη γεωμετρία μαθηματικές αναλογίες, στην αριθμητική  αναλογική σχέση αριθμών, στη θεολογία τον ίδιο τον Θεό. Στην επικοινωνία ο λόγος ως ικανότητα  ανταλλαγής νοημάτων  εκφράζεται με τη γλώσσα και λαμβάνει τη μορφή του  προφορικού, γραπτού,  πολιτικού, στρατιωτικού.  επιστημονικού, κ. ο. κ. λόγου. Στη λογική προσδιορίζει την κινούσα αιτία. Στον φιλοσοφικό ορισμό  εκδηλώνεται ως εκείνη η δύναμη του πνεύματος, που κατευθύνει τον νου μέσω κλίμακας σπειροειδούς αρμονίας  στην αναζήτηση της ενότητας και  τάξης του κόσμου με αυτοσκοπό την καθαρή γνώση. Είναι το αντίθετο  του σκεπτικισμού, την αδιαπραγμάτευτη άρνηση για καθαρή γνώση. Διαστέλλεται από τη ρητορική ( τεχνική της πειθούς), τη σοφιστική, που έχει στόχο την αληθοφάνεια και παραπλάνηση, όπως και από τον δογματισμό, την άγονη ισχυρογνωμοσύνη. Ο λόγος τροφοδοτεί τον φρόνιμο δημιουργικό διάλογο χωρίς να αποκλείει την ενορατική  έμπνευση, όταν βρίσκεται  μέσα στα όρια της φρόνησης.


Από τον «λόγο» στον «Λόγο»
Ο λόγος ( λατινικό ratio) συνδέεται αναπόσπαστα  με τη γλώσσα και τη λογική έχοντας κοινή  αναγωγή  στο ρήμα λέγω.  Η γλώσσα συνιστά την έκφανση του λόγου. Είναι  ως εάν  το «ένδυμά» του.  Ο λόγος και η λογική έχουν σχέση γενικής και ειδικής έννοιας. Η λογική ως επιστήμη προτείνει τις δικές της εκδοχές για τη συγκρότηση του ορθού λόγου. Ήτοι ο λόγος αδικείται εάν συγκρίνεται με τη γλώσσα και  τη λογική.
Ο λόγος, όπως και ο πολιτισμός,  αποκτά ολοκληρωμένο νόημα μέσα στην ιστορική διαδρομή του: Το αρχέγονο νόημα του όρου ( προσωκρατική σκέψη) σημαίνει την τάξη. Τη θεμελιώδη αιτιότητα που διέπει τον κόσμο. «Μια αιώνια ρυθμιστική αρχή»(Ηράκλειτος). Η στωική φιλοσοφία, τον συνδέει με την έννοια του Θεού αλλά επιβεβαιώνει και το αρχέγονο νόημά του ως βασική τάξη του Κόσμου.
Ο πυρήνας του νοήματος του Λόγου ως έκφραση τού απολύτως πρωταρχικού και καθολικού, διασώζεται στην ελληνοϊουδαϊκή φιλοσοφία. «Η ιδέα των ιδεών» (Φίλων Αλεξανδρεύς).  Η Κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο περικοπή: « Εν αρχή ην ο λόγος, και ο λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο λόγος» επιβεβαιώνει την ουσία του. Ο  Λόγος του σύμπαντος είναι ο Θεός.  Για τον λόγο έχουν διατυπωθεί ποικίλες και λίαν ενδιαφέρουσες απόψεις[1].


Σχολιασμός και επιμέρους συμπεράσματα
Ο Λόγος είναι η πιο θεμελιώδης σύλληψη του ανθρώπινου  πνεύματος. Όρος χρήσιμος  σε ολόκληρο το φάσμα της γνώσης. Στα Μαθηματικά εκφράζει την αναλογία και στη Θεολογία  αποδίδεται  με την  έννοια  «ιερός Λόγος». Ο Λόγος, όταν χρησιμοποιείται σε συνάρτηση με άλλη έννοια, όπως πολιτικός, επιστημονικός  κ λ π   παραπέμπει στη βαθύτερη ουσία της έννοιας, στην νομοτέλεια (ratio rationis) και εκφράζει πάντα καθολικότητα άρα δεν μπορεί να είναι απλά μέρος που δεν ανήκει στο όλο. Ο Λόγος εκφράζει ενότητα θεωρίας και πράξης.

Το «ξεμάγεμα» του κόσμου, που άρχισε από τους Αρχαίους Έλληνες   δημιούργησε αργότερα  σύνδρομο ακραίου περιορισμού του μυθικού(υπερβατικού) στοιχείου και μια αίσθηση  διαταραχής της αρμονίας, η οποία οδηγούσε τον άνθρωπο σε ανυπόφορη  ερημιά, που επιδεινώθηκε με τα επιτεύγματα της τεχνολογικής ανάπτυξης. Τις τελευταίες δεκαετίες εμφανίσθηκαν τάσεις  θεώρησης του Σύμπαντος ως αυτοοργανούμενο σύνολο, ως εάν ζωντανό  ον.

Ο λόγος δεν  έπαψε ποτέ να ασκεί γοητεία στον ανθρώπινο νου. Η χριστιανική θεολογία οικειώθηκε την έννοια του λόγου ως προσωποποιημένο αποκαλυπτικό Λόγο, όπως παλαιότερα οι  ελληνικοί μύθοι τον Ερμή και  τον Πάνα. Ο Λόγος πλέον  κατανοείται ο αποκαλυπτικός εξάγγελος του Θεού, ως υπαρκτό  και υπεράνθρωπο πρόσωπο, ως Υιός του Θεού και Υιός του Ανθρώπου. Ο Ιησούς, ως αποκαλυπτής της ουσίας του Μοναδικού Θεού  του Χριστιανικού  Κόσμου.

 Ο φιλοσοφικός στοχασμός προβληματίζεται συνεχώς στο εάν ο αποκαλυπτικός Λόγος, εναρμονίζεται με τις παραδοχές που κληροδότησε η ηρακλείτεια προσέγγιση του λόγου, ως φιλοσοφική αρχή. Ειδικά ως γνωσιολογική μέθοδος για την προσέγγιση, των μυστηρίων του Σύμπαντος. Ήτοι ως ανάβαση σε σπειροειδή κλίμακα , που μετάγει  τη νοσταλγία της ευαίσθητης ανθρώπινης ψυχής προς το άγνωστο υπεραισθητό. Το άγνωστο, που είναι όμως  τόσο οικείο και κοντινό στις ενδόμυχες ανθρώπινες λαχτάρες. Ο έρωτας για την αλήθεια, το ωραίο και το αγαθό. Η αέναη περιπέτεια της ανθρώπινης  απορίας, στο μεταίχμιο του φιλοσοφικού στοχασμού, της θεολογικής έξαρσης  και της σύγχρονης επιστημονικής σκέψης, για ένα συναρπαστικό ταξίδι  αναζήτησης της «Ιθάκης» του. Μια πορεία που έχει ως βατήρα ό,τι ο άνθρωπος με το πνεύμα του συλλαμβάνει. Εδώ έγκειται η αξία της κρίσιμης   έννοιας του «χρυσού λόγου», ως modulus  και «πλέξη» του κόσμου.


Η χρυσή αναλογία: το άριστο παράδειγμα
Από το χάραμα, ακόμη, της ανθρώπινης νόησης διατυπώθηκε η απορία: «Πώς το ένα γίνονται πολλά;  Υπάρχει τρόπος να διατηρήσουν τα μέρη σχέση ουσιαστικής συνοχής με το σύνολο»; Ο Πλάτωνας  θεωρούσε τη συνεχή γεωμετρική αναλογία «του άκρου και μέσου λόγου», ως τον βαθύτερο κοσμικό δεσμό. Μια απλή μαθηματική σχέση με πολλά ονόματα, αλλά με το ίδιο νόημα:  χρυσή τομή ή  χρυσός λόγος ή χρυσή αναλογία ή θεϊκή αναλογία ή χρυσός μέσος. Μόνον εάν ο λόγος του συνολικού μήκους προς το μεγαλύτερο τμήμα  είναι ο ίδιος με το λόγο του  μεγαλύτερου τμήματος προς το μικρότερο έχομε τη χρυσή αναλογία(τομή)[2]. Χρησιμοποιείται ευθύγραμμο τμήμα  γιατί  ο χρυσός λόγος είναι άρρητος αριθμός και δεν μπορεί να εκφραστεί ως απλό κλάσμα. Παρουσιάζει εκπληκτικές ιδιότητες:[3]

Η φύση επιδεικνύει πανέμορφες και εκπληκτικές μορφές: φυτά, δέντρα, έντομα, ζώα, παγωνιά … Όλα φανερώνουν την ποιητική αλληλεπίδραση μεταξύ συμμετρίας και ασυμμετρίας. Με την αυτοομοιότητα διαιωνίζεται η αναλογία του αρχικού συνόλου, αντανακλώντας την αναλογική συμμετρία (Φ:1:φ, όπου φ=1/Φ). Ο χρυσός λόγος είναι προφανής σε όλο το ανθρώπινο σώμα. Η φύση πάλλεται ρυθμικά σε κύκλους αύξησης και μείωσης. «Οδός άνω και οδός κάτω μία και αυτή» Ηράκλειτος. Η θετική εντροπία(αταξία) εξισορροπείται με την αρνητική εντροπία (ζωική δύναμη).

Η χρυσή αναλογία κυριαρχεί στα όρια του χάους. Εκεί η τάξη αναδύεται από την αταξία. Παίζει αποφασιστικό ρόλο στη μη γραμμική δυναμική ισορροπία. Είναι ο πιο άρρητος αριθμός άρα η αντίστοιχη θέση που ισορροπεί λογίζεται ως πιο σταθερή και κυριαρχεί σε όλα τα φυσικά φαινόμενα και  δημιουργεί αρμονία και απλότητα( όχι απλοϊκότητα), όπως και απόλυτη οικονομία.

 Η φύση αποδεικνύεται ότι λειτουργεί σε  μια διαδικασία αυτοοργανούμενης κρισιμότητας, που σημαίνει αύξηση και μείωση, συγχρόνως, αθροιστική και πολλαπλασιαστική, αφαιρετική και διαιρετική. Αυτό που ο Αριστοτέλης αποκαλούσε εντελέχεια( η καταληκτική μορφή) είναι αποτέλεσμα μιας ασύλληπτης διαδικασίας στο πλαίσιο των χρυσών αναλογιών.

 Η χρυσή αναλογία(τομή) αποτελεί την «ενστικτώδη» επιλογή της  φύσης, που διαμερίζεται με αυτοομοιότητα σε όλα τα μέρη και κινεί τη διαδικασία ανάπτυξης. Είναι μια ασύμμετρη(άρρητη στο ελάχιστο επίπεδο) δυναμική ενέργεια που εκδηλώνεται ως ζωή. Ο Σωκράτης την αποκαλούσε «ουράνιο σχέδιο»! Όλοι μπορούμε να ανακαλύψουμε και να το εδραιώσουμε μέσα μας.

Η ελληνική παράδοση των φιλοσοφικών και ιερών αριθμών μεταγγίσθηκε προσεκτικά στη Χριστιανική Θρησκεία με τον ίδιο τρόπο που ο Χριστός αντικατέστησε τον Απόλλωνα και τον Ερμή, ως μεσολαβητής  και Λόγος του Θεού. Ο μόνος λόγος που είναι ταυτόχρονα ένα και συν ένα ( αυτός και συν εαυτώ) είναι η χρυσή αναλογία (0,6180399… και 1,61803999.

Η χρυσή αναλογία η απλούστερη αλλά και η  πιο εξέχουσα αναλογία διαιωνίζεται στον κόσμο σε όλα τα επίπεδα, συνθέτει σε μια εύρυθμη συμφωνία την ποικιλομορφία και ενοποιεί τα μέρη και το σύνολο. Αποτελεί το μεγαλύτερο μυστικό της φύσης. Ο χρυσός λόγος εκδηλώνεται τόσο στον μικρόκοσμο όσο και στον μεγάκοσμο Ο πλανήτης Αφροδίτη διαγράφει μια πανέμορφη πεντάφυλλη ροζέτα γύρω από τη Γη μας. Ο Δίας και ο Κρόνος, παράγουν τέλειο χρυσό λόγο με τη Γη. Ακόμη και οι «μαύρες οπές» είναι περιστρεφόμενες με ιδιοστροφορμή την τιμή Φ. Το DNA αντηχεί το Φ.

 Ως μέρος ενός όλου είμαστε ικανοί να εναρμονιζόμαστε σε διαδοχικά επίπεδα βιολογικής και  πνευματικής ανάπτυξης. Το «εγώ» συνδέεται αρμονικά σε μια ενότητα με το «άλλος» με μια «σχέση» που βρίσκεται στη χρυσή τομή  Από τη Φιλοσοφία ως την Αισθητική και την Ηθική μία οδός του χρυσού μέτρου, του «μηδέν άγαν», της σωφροσύνης, της φρόνησης, του θάρρους, της δικαιοσύνης, της αγάπης χωρίς υστεροβουλία, της αρμοστικότητας, της Αρετής. Η Αλήθεια , το Ωραίο και  το Αγαθό αναδύονται από τη σύνθεσή τους στο πλαίσιο της χρυσής αναλογίας, που συνιστά τη «λυδία λίθο» του κόσμου μας.


 Γενικά  συμπεράσματα
Πρώτοι οι Αρχαίοι Έλληνες με μοναδικό τρόπο προσέγγισαν την έννοια του Λόγου και την εξέφρασαν κυριολεκτικά  με την Ελληνίδα Γλώσσα. Τη μητρική  Γλώσσα όλων των γλωσσών, ακριβώς  επειδή σύμφυτός της είναι ο  χρυσός λόγος.

Η φύση  συνιστά το παράδειγμα  αξιοθαύμαστης δυναμικής αρμονίας. Μια εξισορρόπηση των κοσμικών αντιθέσεων στο πλαίσιο της χρυσής αναλογίας. Η χρυσή αναλογία είναι η οικονομικότερη σύνθεση γιατί παράγει το μεγαλύτερο έργο με την μικρότερη κατανάλωση ενέργειας. Δημιουργεί συνθήκες  ιδανικής αρτίωσης μορφής και ουσίας.

 Το χάος έχει αγκαλιάσει τον αισθητό κόσμο και  δημιουργεί μια φάτνη θαλπωρής και ένα κλίμα ευκρασίας, απ’ όπου αναδύθηκε  το λεπτότερο δημιούργημά της, η ζωή. Η ομορφιά που αποπνέει οφείλεται στην ευταξία της αρμονικής αυτοοργάνωσης με  «πλέξη» τη «θεία αναλογία» της οικονομίας και της αϊδιότητας του κόσμου. Οι εφαρμογές της άπειρες: Στη σπειροειδή  φυλλοταξία, τα άνθη, τους  τυφώνες και γαλαξίες. Στις χημικές συνθέσεις. Στο νουκλεοτίδιο.  Μια δομική αυτοομοιότητα και ένα ολογραφικό πορτραίτο, όπου τα μικρότερα μέρη αντικατοπτρίζουν το όλο.

Ο ανθρώπινος νους αρύεται από τη φύση τα δικά του πρότυπα. Με το αισθητικό ένστικτό του  «διάβασε» το μεγάλο μυστικό της ευμορφίας της φύσεως, την άριστη αρτίωση των στοιχείων της με τη χρυσή τομή και την εφάρμοσε  στη ζωγραφική, στην αρχιτεκτονική, στη μουσική...  
 Οι μοναδικές  ιδιότητες της χρυσής τομής  δημιουργούν χρυσές ανιούσες(  φ:1:Φ) και  κατιούσες  (Φ:1:φ) αρμονικές κλίμακες: Μαθητής: Δάσκαλος: Σχολείο ( χρυσός μέσος ο Δάσκαλος). Στρατιώτης: αξιωματικός: στράτευμα.
Ως σύνθεση τέλειας αρμονίας άνισων μερών συνιστά  ιδανική πληρότητα ,από την οποία αναδύεται η λεπτοφυής ενέργεια για κάτι νέο. Είναι το κατώφλι της αρνητικής εντροπίας (ζωτικής δύναμης), δηλαδή της ζωής. Ο ουδός κάθε ενεργήματος και  το αρχέτυπο όλων των αρετών. Στη ζωή  συνιστά το άριστο παράδειγμα.  «Ορθός λόγος είναι η κοινή αρετή που σφραγίζει την καθολική αρμονία και την ομαλή εξέλιξη της ζωής». Είναι η ιδανική «γλώσσα»  δημιουργικού διαλόγου και συνθέσεως των αντιθέτων μετρήσιμα  και μη. Οι δυϊσμοί είναι διαισθητικά ικανοποιητικοί αλλά λογικά αστήρικτοι και προκαλούν σύγχυση. Ο αλληλοσεβασμός, η ανεκτικότητα  έως την ύπατη αρετή  του πράττειν το αγαθό,  το διαρκές  πρόταγμα της ζωής μας, βρίσκονται πάντα στη χρυσή τομή που δίνει βέλτιστη λύση.


Επίλογος
Η  έννοια του Λόγου ως «αιώνια ρυθμιστική αρχή»  είναι ουσιαστικά ασύλληπτη από τον ανθρώπινο νου. Ο άνθρωπος είναι το μόνον ον που αντιλαμβάνεται και  θαυμάζει τον υπέροχο Κόσμο με την καταπληκτική διακριτή ισορροπία του που ακτινοβολεί.  Διαρκώς προσπαθεί να ερμηνεύσει ό,τι πραγματικά συμβαίνει στη φύση και να το εκφράσει λεκτικά και όχι μόνον. Μοναδικό «κλειδί αποκρυπτογράφησης» στη προσπάθειά του αυτή συνιστά η χρυσή τομή, με την οποία  επιτυγχάνεται η   χρυσή αναλογία. Η «θεία αναλογία».   Ο ουδός κάθε δραστηριότητας  του σύμπαντος. Το δημιουργικό μοτίβο της άριστης λειτουργικότητας και ομορφιάς στον Κόσμο, που εξασφαλίζει και την ιδανική αρμοστικότητα στη ζωή του καθενός μας. Ο  «χρυσός λόγος» είναι η μοναδική προσιτή  στον ανθρώπινο νου  αναλογία που μπορεί να  μάς οδηγήσει στην ερμηνεία των μυστικών του Σύμπαντος και να μας φέρει πιο κοντά στον Λόγο. Γιατί Λόγος είναι η σοφία, η  Μήτις  των προγόνων μας, η φρόνηση. Η ολιστική και ύπατη πνευματική ενέργεια για πράξη. Η κορυφαία αρετή  που αναδύεται από την πολύτροπο-ολιστική  μάθηση και συμφύεται αρμονικά μέσω της χρυσής αναλογίας με όλες τις αρετές του ανθρώπου.

  Η χρυσή αναλογία, ως γλώσσα ειλικρινούς  δημιουργικού διαλόγου συνιστά τον «σπερματικό λόγο» και την  ικανή και αναγκαία συνθήκη συμφιλίωσης  ανθρώπων και ομάδων για κάθε σταθερή συνύπαρξη. Η αξία της είναι ανεκτίμητη, γιατί δημιουργεί: την αρμονία, το ηθικό και δίκαιο, την κοινή ενέργεια για επιτυχία.

 Η συναίνεση που  απαιτεί η Δημοκρατία είναι δυνατή μόνον μέσα στα όρια της χρυσής τομής, και είναι καρπός παιδαγωγίας και ανδραγωγίας. Τότε διαπλάθονται  πολίτες, που δημιουργούν  ωραίες οικογένειες, κοινωνίες και Πατρίδες. Και, ίσως, έναν  Κόσμο πιο αρμονικό και πιο ανθρώπινο. Τότε είναι εφικτή  μια χρυσή κλίμακα: Άνθρωπος: Φύση: Εντελέχεια ( ευημερία και ολβιότητα του συνόλου).
                                                                    Δημήτρης Κ.   Μπάκας                                     
                                                                      Φεβρουάριος 2018





[1]  Ο Καντ θεωρεί ως λόγο τη γνωστική λειτουργία, με την οποία συλλαμβάνουμε τον κόσμο και τον διακρίνει μεταξύ καθαρού Λόγου και πρακτικού λόγου. Ως καθαρό λόγο (a priori) εννοεί τη γνωστική διαδικασία και ως πρακτικό λόγο (a posteriori) την εφαρμογή στην ηθική κυρίως.
 Θαλής: «νουν του κόσμου τον θεόν».
 Πυθαγόρας: «αριθμός είναι η αιώνια ουσία, η αρχή που προνοεί την αρμονία στον κόσμο».
 Ηράκλειτος :  «η κρυμμένη αρμονία που εντοπίζεται στις αντιθέσεις είναι πιο αληθινή από τη φανερή». Μια αέναη σπειροειδής εναντιοτροπή  του φυσικού σύμπαντος( κάθε σπείρα αντιστοιχεί στο αγαθό) και τα αντίθετα συμφέροντα συνθέτουν σταθερή ενότητα. Το καλό και το κακό συνιστούν ενότητα.
 Αναξαγόρας: «Ο συμπαντικός νους, ως θεός, δημιούργησε τον κόσμο».
 Πλάτων: « Ο κόσμος είναι αισθητή εικόνα του νοητού θεού. Το σύμπαν είναι άριστο, ωραιότατο και τέλειο», «Ενδιάθετος λόγος συνιστά το διάλογο που διεξάγει η ψυχή με τον εαυτό της». Ως φιλοσοφικός όρος  ο «Ορθός Λόγος» ανήκει στον Πλάτωνα.
Αριστοτέλης: «Τη δημιουργία του  σύμπαντος ευστόχως απέδωσαν οι άνθρωποι στο θεό, δηλαδή σε μια ενεργειακή δύναμη, η οποία, καθ΄ αυτήν μεν είναι ακίνητη και αμετάβλητη, όμως αυτή είναι που θέτει σε κίνηση όλα τα άλλα» (μετά τα φυσικά 972 α)
Επίκουρος: « Λόγος είναι  φρόνηση (νηφάλια περισυλλογή), το μέγιστο αγαθό». «Ενυπάρχει μέσα στη λειτουργία του φυσικού κόσμου και επιβεβαιώνεται με την ανθρώπινη συλλογιστική.
Στωικοί: « Η θεία παρουσία εκδηλώνεται στην ύπαρξη του Λόγου-Πνεύματος». « Ο Θεός, η εγγενής στον κόσμο έλλογη νομοτέλεια και το μοιραίως απρόοπτο  συνιστούν την τρισυπόστατη σύνθετη ουσία, ως Λόγος σπερματικός, γονιμοποιεί τη δημιουργική εξέλιξη του κόσμου» « μέρος του σπερματικού λόγου, που ενυπάρχει στον νου κάθε ανθρώπου συμμετέχει στον συμπαντικό λόγο».
 Πλούταρχος: « Η διάθεση της ψυχής χαρακτηρίζεται ως άλογη, όταν κυριαρχείται από την ορμή των παθών υποστηρίζει ότι , όπως στη  ψυχή έτσι και στο υπερβατικό σύμπαν, συμπλέκονται η άλογη ορμή των παθών. Το καλό και το κακό είναι συνυφασμένα».
[2] Λόγος στα μαθηματικά  είναι η σχέση ενός αριθμού προς έναν άλλον, π.χ. 4:8. Αναλογία είναι ένας επαναλαμβανόμενος λόγος, που συνήθως περιλαμβάνει τέσσερις  όρους, όπως: 4:8 ::5:10., που καλείται ασυνεχής αναλογία. Όταν υπάρχει μεσαίος όρος, όπως 1:3:9 ονομάζεται συνεχής γεωμετρική αναλογία. Χρυσή αναλογία επιτυγχάνεται στην περίπτωση και μόνον της χρυσής τομής. Χρυσή τομή είναι  ασύμμετρη τομή που χωρίζει το όλο μήκος  σε δύο άνισα μέρη που δημιουργούν την αναλογία: το ολόκληρο προς το μεγαλύτερο τμήμα να  ισούται με τον λόγο του μεγαλύτερου  προς το μικρότερο.
[3] Ενδιαφέρουσες ιδιότητες της χρυσής τομής
•Η χρυσή τομή είναι ασύμμετρη τομή και χωρίζει το όλο σε δύο εμφανή άνισα μέρη, χωρίς το  μεγάλο μέρος να κυριαρχεί αισθητικά  και χωρίς να καταστρέφεται η  ενότητα του όλου.
•Είναι η μοναδική αναλογία, που ενοποιεί τα μέρη με το όλο και επιτυγχάνεται σε μέγιστο βαθμό η απλότητα!
•Είναι ο  άρρητος των αρρήτων αριθμός (δέκα, τουλάχιστον, εκατομμύρια δεκαδικά ψηφία!). Φ μεγάλη τιμή= 1,6180399…., φ  μικρή 0,6180399…Ως εκ τούτου όποιος δεσμός υλοποιείται με χρυσή αναλογία είναι ο πλέον ισχυρός και πιο τέλειος!

Δευτέρα, 15 Ιανουαρίου 2018

ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΜΟΣΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΟΙ ΔΙΔΥΜΕΣ ΑΡΕΤΕΣ του Δημήτρη Κ. Μπάκα

Προοίμιο
Αρετή είναι μια υπεροχή. Η αρετή ενός εργαλείου ή ενός έμβιου συνιστά την όλη αξία του, με άλλα λόγια την ιδιαίτερη δυνατότητα  π. χ. το καλό μαχαίρι υπερέχει στη κοπή του, ο αετός στο μάτι του, το ελάφι στο πόδι του κ ο κ. Για τον άνθρωπο, όμως, η αρετή είναι μια εσωτερική δύναμη που αναδύεται από την αρμονική σύνθεση πολλών ικανοτήτων. Δεν αρκεί η λογική του ικανότητα. Χρειάζεται  η επιθυμία, η παιδεία, η συνήθεια και προπαντός η ηθική έφεση για πράξη. Είναι η δύναμη για ηθική πράξη. Τότε αναδύεται η ποιότητα της ανθρωπινότητας ως ειδοποιός διαφορά. Αρετές είναι οι ηθικές αξίες ενσαρκωμένες στην πράξη. Μοναδικές, όπως μοναδικός είναι ο εαυτός μας. Πάντα πολλές γιατί πολλά είναι τα ελαττώματα, που καλούνται να «καταπολεμήσουν». Ενεργούν αθροιστικά, αναλογικά  και ολογραμμικά. Πώς μπορεί να είναι δίκαιος κάποιος, εάν δεν είναι συνετός, φρόνιμος, θαρραλέος;


Εισαγωγή
Η ανθρώπινη ψυχή αδυνατεί να βιώσει το εν πολλοίς άγνωστο Σύμπαν ως άπειρο και ασύλληπτο νοητικά. Προσπαθεί να το προσεγγίσει  αναλύοντάς το σε  συστήματα, που καθίστανται πιο εύληπτα και πλάθει μορφές, που να "χωρούν» στο νου του. Τα μελετά και τα κατανοεί επιστημονικά και τελικά μπαίνει σε θαυμαστές όντως λεπτομέρειες. Από τον απείρως μικρόκοσμο στον απείρως μεγάκοσμο και ο άνθρωπος μέσα σε αυτό τον θαυμαστό Κόσμο.

Πολύ αδρά, η επιστήμη ξεχωρίζει  το Σύμπαν σε τρεις αλληλένδετους «κόσμους», που συλλειτουργούν( Καρλ Πόππερ). Στον Φυσικό Κόσμο, το σύμπαν των φυσικών αντικειμένων, τον  Κόσμο # 1.  Τον Κόσμο #2 των ψυχικών καταστάσεων,  των διαθέσεων,  συνειδητών και ασυνειδήτων, του κάθε ατόμου και στον Κόσμο #3, τον κόσμο των προϊόντων του ανθρώπινου πνεύματος, που άλλοι τον ονομάζουν ιστορικό κόσμο. Ο Κόσμος # 3  περιλαμβάνει τα ποικίλα μνημεία και έργα τέχνης, τα πνευματικά αγαθά κάθε είδους, τα οποία ο άνθρωπος στο διάβα της Ιστορίας έχει προσθέσει και κυρίως το πνευματικό περιεχόμενό τους, μέσα στο οποίο «ρίχνεται» ο άνθρωπος, όταν γεννιέται  φέρνοντας  μαζί του ως κληροδότημα στοιχεία των προγόνων του. Σε αυτόν τον Κόσμο  ανάλογα πόσο είναι εναρμονισμένος θα προσθέσει ή θα αφαιρέσει ο καθένας στο διάβα της ζωής του.

Αυτοεκτίμηση και αρμοστικότητα
Η αυτοεκτίμηση(self-esteem) είναι ένα βαθύτερο συναίσθημα, που έχει σχέση με τις αξίες του ατόμου ως πρόσωπο. Είναι η αποτελεσματική ολιστική αποτίμηση των ψυχοπνευματικών και φυσικών χαρακτηριστικών. Η αυτοϊδέα(self-image), η αυτοαποδοχή  (self-acceptance). Δεν προέρχεται αποκλειστικά από την προσωπική εμπειρία, αλλά και από τις κρίσεις και στάσεις των άλλων απέναντί του. Δεν ταυτίζεται πάντοτε με την πραγματική αξία του υποκειμένου. Είναι συνάρτηση της γνωστικής άποψης του υποκειμένου για τον εαυτό του και  της επιδοκιμασίας ή αποδοκιμασίας των άλλων. Η θετική ή αρνητική αυτοεκτίμηση  ενός ατόμου δεν κληρονομείται. Είναι αποτέλεσμα της ποιότητας των εμπειριών του και της αλληλεπίδρασής του με το περιβάλλον, ψυχολογικό και κοινωνικό. Η αυτοεκτίμηση, έστω και ελλιπής , εμφανίζεται από τα πρώτα χρόνια της ζωής. Όταν σταδιακά αναπτύσσεται η επίγνωση  και  η εμπειρία γίνεται επαρκής και η αφαιρετική ικανότητα προχωρημένη, η αυτοεκτίμηση του εφήβου καθίσταται σφαιρικότερη και καθοριστικότερη στη λήψη των αποφάσεων  ζωής. Το οικογενειακό περιβάλλον είναι προφανώς ο πιο καθοριστικός παράγοντας διαμόρφωσης της αυτοεκτίμησης. Όλα είναι σημαντικά κατά την παιδική ηλικία για τη διαμόρφωσή της. Ο τρόπος που πιάνει η μητέρα το παιδί στην αγκαλιά της, οι εκφράσεις των ματιών της, το χρώμα της φωνής της, η ειλικρίνεια στα λόγια της… Ο δάσκαλος  και το σχολείο στη συνέχεια και τελικά το καμίνι της κοινωνικής ζωής επηρεάζουν  αδιάλειπτα την τελική μορφή αυτοεκτίμησης μέχρι τέλους του βίου. Οι ενήλικες είναι οι μύστες, οι δάσκαλοι, οι παιδαγωγοί, τα πρότυπα και οι διδάχοι γιατί η αυτοεκτίμηση είναι επιδεκτική αγωγής και αυτοπραγμάτωσης.

Σήμερα, που η ανθρώπινη ύπαρξη συνιστά την ύπατη αξία, η αυτοεκτίμηση αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη  βαρύτητα . Εκτιμάται ως βασική αρετή  με δυναμικές προεκτάσεις στη συμπεριφορά του ατόμου μέσα στην κοινωνία. Ανήκει στα γνωρίσματα εκείνα που προσδίδουν στον άνθρωπο,  την ειδοποιό διαφορά , την ανθρωπινότητα. Συνιστά ουσιαστικό παράγοντα υγιούς και ρεαλιστικής προσωπικότητας. Η υψηλή ή χαμηλή αυτοεκτίμηση μετατρέπεται σε εσωτερικό ρυθμιστή που κατευθύνει ανάλογα τον προσανατολισμό, τις φιλοδοξίες και τις πράξεις  Η αυτοεκτίμηση θεωρείται παράγοντας κρισιμότερος από τη νοημοσύνη για την αντιμετώπιση των προβλημάτων , που αναπόφευκτα αντιμετωπίζει ο άνθρωπος στη ζωή του. Η θετική αυτοεκτίμηση οδηγεί στην αυτοπραγμάτωση  (με τη σωστή έννοια) και  στο ευ ζην. Κοντολογίς  συμβάλλει στην εναρμόνιση του ατόμου με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον.

   Η αυτοεκτίμηση αναδύεται από την αυτοσυνείδηση και έχει ως βασικές προϋποθέσεις: την ειλικρινή αυτογνωσία, μια στερεή γνώση του αντικειμενικού κόσμου (περιβάλλοντος) και τη θεώρηση του «άλλου» ως εάν  εαυτό  ( ηθική έφεση). Αποτελεί τη βάση της ανδραγωγίας και συνιστά μια υπερευαίσθητη εσωτερική συνθήκη, που είναι και η βάση της ευφυίας. Δημιουργείται  ύστερα από λεπτές προσεγγίσεις του ατόμου και του περιβάλλοντός του, καταστρέφεται όμως ακαριαία από κάθε συγκαλυμμένη αλήθεια και  πλάνη. Ο καταιγισμός των πληροφοριών, πχ. όπως και κάθε υπερβολή  προκαλεί μέγιστο κακό. «Θανατώνει» την  αυτοεκτίμηση, που είναι η πηγή αλλά και ο  βασικός πόλος των αξιών, με δεύτερο τον «άλλον» άνθρωπο και τον κόσμο. Όλες οι ανθρώπινες αξίες αναφύονται στην αυτοεκτίμηση, όπου «ριζώνουν», και αναπτύσσονται μέσα στο ανθρώπινο περιβάλλον.

Αρμοστικότητα(fitness) είναι η δυναμική(ενεργητική ή παθητική) ικανότητα του ατόμου να εναρμονίζεται στις συνθήκες του κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντος. Όλα τα έμβια αφενός  κατευθύνουν τις δυνάμεις τους για να προσαρμοστούν το δυνατόν καλύτερα στο φυσικό περιβάλλον και αφετέρου να  το τροποποιήσουν για  ικανοποίηση των βιοτικών τους αναγκών. Ο άνθρωπος επιπλέον  έχοντας φιλοδοξίες και ηθικές απαιτήσεις προσπαθεί να κυριαρχήσει τόσο στο φυσικό όσο και στο ανθρώπινο ιστορικό περιβάλλον. Διαδικασίες αλληλοσυμπληρούμενες  και αλληλέγγυες για εναρμόνιση του περιβάλλοντος στα προσωπικά όρια. Με τον ερχομό του στη ζωή το άτομο ασκεί μεταβολή( θετική ή αρνητική) του ζωτικού του χώρου μέσα σε ένα διαρκή διάλογο και διαμάχη αλλά και συνεργασία.  Εάν ληφθεί υπόψη η σύγχρονη αντίληψη για τη θέση του ανθρώπου μέσα στον Κόσμο θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε την αρμοστικότητα, κυριολεκτικά,  ως την  ολιστική Αρετή.


Σχολιασμός
Κάθε προσόν του ανθρώπου χρήσιμο για την αντιμετώπιση των δυσχερειών της ζωής συνιστά μια επιτηδειότητα αλλά όχι οπωσδήποτε  μια αρετή. Η ανθρωπινότητα αναδύεται από τη σύνθεση άπειρων ικανοτήτων, που καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα του σκέπτεσθαι, συναισθάνεσθαι και πράττειν. Γνωστική ικανότητα, αισθητική καλλιέργεια και ηθική πράξη. Με άλλα λόγια αναζήτηση και προσέγγιση της αλήθειας, του κάλλους και του αγαθού ταυτόχρονα. Η ολιστική αρετή του ανθρώπου στηρίζεται σε αξίες, που είναι διαμορφωμένες με την ιστορική εξέλιξη του ανθρώπου(κόσμος #3) και δημιουργούν συνθήκες εσωτερικής πληρότητας( κάλλους) και υπηρετώντας το ευρύτερο (ηθικό) αγαθό. Ως εκ τούτου η αυτοπεποίθηση (εμπιστοσύνη στις ικανότητες)  είναι μεν επιτηδειότητα, αλλά δεν είναι αρετή, εφόσον δεν είναι προσανατολισμένη στο γενικό αγαθό. Η αυτοεκτίμηση και η αρμοστικότητα συνιστούν αρετές , επειδή  ερείδονται στη σύνθεση αξιών. Επιτυγχάνονται σε οριακές αναλογικά κρίσιμες συνθήκες, πολύ δύσκολα, γι’ αυτό άλλωστε είναι και σπάνιες υπεροχές. Ως αρετές βρίσκονται στο ιδανικό μέτρο εξισορρόπησης( μεσότητες) και ποιοτικά είναι «κορυφές» Η  ελάχιστη παρεκτροπή αλλοιώνει θανάσιμα την ποιότητά  τους. Ιδανικό μέτρο είναι το συλλαμβανόμενο και διαρκώς διαφεύγον, που όταν πραγματοποιείται δεν αναστέλλει την επιθυμία περαιτέρω αναζήτησης[1]. Όταν γίνει υπέρβαση του ιδανικού μέτρου η αυτοεκτίμηση μετατρέπεται σε ολέθριο ναρκισσισμό και αλαζονεία! Αντίθετα η υπερβολική έλλειψη οδηγεί στην απόρριψη και κατάθλιψη. Η υπερβολική σύσφιξη  σχέσεων καθίσταται πάκτωση και νέκρωση και η υπερβολική χαλάρωση οδηγεί στην ασυδοσία και εντροπία.

Το εξαντικειμενικευμένο  ανθρώπινο πνεύμα, ο «κόσμος #3» Culture, ο «Πολιτισμός» ( πλάσμα των αρχών του 19 αιώνα), που αποδίδεται κυριολεκτικά με την αρχαία ελληνική λέξη Παιδεία και καταχρηστικά  σήμερα μεταχειριζόμαστε για να δηλώσουμε αυτό που κυριολεκτικά πρέπει να ονομάζεται εκπαίδευση( instruction)  και εμείς προς διάκριση ονομάζουμε Ολιστική Παιδεία, αποτελούν τα δοκιμασμένα και κατακυρωμένα από τον καιρό  εμπειρία προϊόντα  του πνεύματος του ανθρώπου, ως πρόσωπο μέλος της πολιτείας και ανθρώπινης  κοινωνίας. Ήτοι: Η γλώσσα και ο τρόπος σκέψης, ο μύθος και το θρησκεύεσθαι , τα ήθη και έθιμα του οικογενειακού και κοινωνικού βίου, οι πολιτικοί θεσμοί, το δίκαιο, οι κανόνες εργασίας και συναλλαγών, οι αισθητικές και ηθικές αποτιμήσεις, οι τρόποι κοινωνικής συμπεριφοράς….

 Η ολιστική Παιδεία είναι, ως εάν ζωντανός οργανισμός. Αναδύεται, γεννιέται, καλλιεργείται, καρποφορεί, φθείρεται, ακμάζει και παρακμάζει, αποθνήσκει. Σαν χιονόσφαιρα αυξάνεται ή φθίνει. Εξαρτάται από την αρμονική ή μη συνύπαρξη των μελών της κοινωνίας. Με γενεές  γενναίες και δημιουργικές ο πολιτισμός ακμάζει. Τύχη αγαθή και δώρο ακριβό για τη νέα γενεά ή το άτομο να ζήσει μέσα σε τέτοιο κλίμα παιδείας. Δύστηνος εκείνος ο τρόφιμος αποτελματωμένης και ανάπηρης κοινωνίας. Η γλώσσα, με την οποία πλάθεται κατ’ εικόνα και ομοίωσή της το πνεύμα αλλοιώνεται. Οι αισθητικές και  ηθικές αποτιμήσεις πλουτίζουν ή πτωχεύουν  ανάλογα της  παιδείας που είναι τροφός αλλά καταστροφέας του ανθρώπινου πνεύματος.

Η αυτοεκτίμηση και η αρμοστικότητα του κάθε ατόμου είναι δίδυμες αρετές, γιατί γεννιούνται και αναπτύσσονται δια βίου μαζί και «πεθαίνουν» μάλιστα μαζί. Μπορούμε να διακρίνουμε τρεις περιπτώσεις μειωμένης αυτοεκτίμησης και αρμοστικότητας που σημαίνουν και  πληγωμένη αυτοσυνείδηση:
Πρώτη κατηγορία ισοδυναμεί με αυτοπεριφρόνηση και αυτοκαταδίκη, μαρασμό και παραίτηση. Αποκοπή από την ενεργό ζωή και τη γλυκιά γεύση της δημιουργικής εργασίας. Ο άνθρωπος δεν έχει την ικανότητα να ζήσει τη ζωή του, αλλά  και δεν αφήνει τους συγγενείς, φίλους να ζήσουν. Δεν εκτιμάει σημαίνει δεν σέβεται και δε φροντίζει τον ίδιο τον εαυτό του. Φθάνει σε αυτό το σημείο το άτομο, όταν διαπιστώσει ότι δεν μπορεί  να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις της ζωής και στις κρίσεις όσων είναι υποχρεωμένο να συνυπάρχει. Όταν τα πλήγματα είναι πολλά ο κλονισμός είναι αναπόφευκτος. Νιώθει «κατωτερότητα»,  απογοήτευση μέχρι και απόρριψη του εαυτού, που ισοδυναμεί με  μια αυτοκτονία. Αναμεταδίδει αυτοκαταστροφικό ιό και σε όσους τον πλησιάζουν.[2]
Δεύτερη κατηγορία συνιστούν, όσοι από γηρατειά, νόσο , οικονομικές εξελίξεις κλπ. θεωρούν τον εαυτό τους  «τελειωμένο» πλέον ως παίκτη της ζωής και της κοινωνίας. Θεωρούν ότι «ξόφλησαν»  ως πρόσωπα δημιουργικά. Άρα απαιτείται προετοιμασία διαρκής στο ιδανικό μέτρο και προσθήκη πνευματικού εξοπλισμού. Δεν τους πρέπει, οπωσδήποτε, χλεύη και προσβολή, αλλά τιμή και σεβασμός.
Τρίτη κατηγορία πρόκειται για το χώρο της ηθικής, όπου δρα καταστροφικά  το αίσθημα ενοχής. Γιατί κάποιος καπηλεύτηκε φίλους, συγγενείς, καταχράσθηκε την εμπιστοσύνη και απέκτησε τίτλους, αξιώματα και κύρος. Πρόδωσε ιδέες και ντρόπιασε ο ίδιος τον εαυτό του και την αξιοπρέπειά του. Οι άλλοι μπορεί να μη «βλέπουν», αλλά εκείνος  ξέρει τι έχει κάνει και  καταφρονεί τον εαυτό του. Τούτο κάνει πιο μαρτυρικό το βασανισμό του, γιατί όλα μπορεί να υποφέρει ο άνθρωπος   εκτός από να πάψει να εκτιμά τον εαυτό του. Τότε  ο βίος είναι αβίωτος. Η γενναία εξομολόγηση που συνιστά τη μόνη λύση δεν φαίνεται πιθανή.

  Ένα διαρκές  «γνώθι σαυτόν» απαιτούν η αυτοεκτίμηση και η αρμοστικότητα, γιατί είμαστε δυναμικά όντα σε διαρκή κίνηση. Οι άνθρωποι με τη μάθηση ωριμάζουν και αλλάζουν σε όλη τους τη ζωή μέσα στα ανθρώπινα συστήματα ( οικογένεια, ομάδα, κοινότητα), που  χαρακτηρίζονται σε κλειστά ή ανοιχτά.  Στο κλειστό σύστημα τα άτομα απλά επιβιώνουν δεν αναπτύσσονται. Το  ανοιχτό σύστημα δημιουργεί ροή ενέργειας αλλά απαιτεί κατάλληλα παιδευμένα μέλη και πρακτική εφαρμογή αρετών. Η πιο φυσιολογική ανάπτυξη του ατόμου γίνεται σε ανοιχτά αρμονικά συστήματα με την προϋπόθεση μιας αρχικής φάσεως οικογενειακής «κλειστής», εν μέτρω ζωής και σταδιακής ανάπτυξης των προσωπικών ποιοτήτων σε υγιές κλίμα ολιστικής παιδείας.


 Επίλογος
Αυτοεκτίμηση είναι η σε ιδανικό μέτρο εκτίμηση του εαυτού  με  προσανατολισμό  το ευρύτερο καλό, από το οποίο επωφελείται και το άτομο. Είναι ο βασικός παράγοντας καθορισμού  των ορίων μας, σε σχέση με το περιβάλλον. Αποχτιέται με τη διαρκή και προσεχτική αυτογνωσία και αυτοσυνειδησία. Συνιστά την πηγή ενέργειας του εαυτού μας. Τη μπαταρία της ψυχής μας. Μια απαραίτητη αρετή για την κοινωνική εναρμόνισή μας, από την οποία αναδύεται πλήθος αρετών, με πρώτιστη την προσωπική ευθύνη. Η αγάπη  και φροντίδα του εαυτού μας  συνιστά το πρωταρχικό στοιχείο για καταβολή προσπάθειας  και κόπου ανάπτυξης της αξιοπρέπειας. Τότε το άτομο ζητά λιγότερα από τους άλλους και περισσότερα από τον εαυτό του. Όσο λιγότερα απαιτεί  από τους άλλους, τόσο περισσότερο τους εμπιστεύεται. Όσο περισσότερο  εμπιστεύεται τον εαυτό του και τους άλλους, τόσο πιο πολύ  μπορεί να αγαπάει. Τόσο πιο λίγο φοβάται τους άλλους, τόσο πιο πολλά οικοδομεί μαζί τους. Τόσο καλύτερα τους γνωρίζει. Τόσο πιο στέρεοι είναι οι δεσμοί και οι γέφυρες ανάμεσα σε αυτόν και τους άλλους. Δεν πρέπει να συγχέεται με τον εγωισμό, που είναι μορφή δήθεν «ανωτερότητας». Πάντα υπάρχει ένα λεπτό κρίσιμο όριο, από το οποίο αναδύονται οι αρετές της  αυτοεκτίμησης και αυτοσεβασμού. Κάθε αρετή είναι μια κορυφή μεταξύ δύο αντιθέτων κακών. Μιας υπερβολής και μιας έλλειψης.

 Εάν κάποιος δεν έχει μάθει να αγαπάει τον εαυτό του, πώς είναι δυνατόν να ξέρει να αγαπάει τους άλλους; Το φρικτότερο εσωτερικό «τέρας» που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος είναι η απόρριψη, από τους άλλους και ειδικά από τον εαυτό του. Η συναίσθηση της αξίας του εαυτού μας είναι το κλειδί. Ο μοναδικός δρόμος  να γίνει δηλαδή κανείς Άνθρωπος με ψυχική υγεία, ευτυχία, με δημιουργικές ανθρώπινες σχέσεις, κατάλληλο μέλος της κοινωνίας, τουτέστιν με αρετή της αρμοστικότητας. Τότε θα καταβάλλει πάντα προσπάθεια να προστατεύει τον εαυτό του από τα αίτια προσβολών που τον ταπεινώνουν. Δε θεωρεί τους άλλους υπεύθυνους για τις πράξεις του. Δεν απομονώνεται και δεν αποξενώνεται από την κοινωνία.

Ως πνευματικό ον ο άνθρωπος «προστατεύεται», τρέφεται , ανανεώνεται αντίστοιχα με την αφομοιωτική και τη δημιουργική του ικανότητα ως αδιάσπαστη αλληλουχία με το ιστορικό περιβάλλον αλλά συνιστά και παραγωγική του μονάδα. Η αποκοπή του από το φυσικό ή πνευματικό του περιβάλλον συνιστά ουσιαστικά τον(φυσικό ή πνευματικό) θάνατό του. Εδώ και η τεράστια σημασία της αρετής αρμοστικότητας, η οποία είναι ανάδυση της ολιστική παιδείας και όπως κάθε αρετή είναι αντικείμενο μάθησης.

Ό,τι ισχύει για το άτομο ισχύει και για κάθε ένωση ανθρώπων, λαών και εθνών. Χωρίς θετική αυτοεκτίμηση και αρμοστικότητα δεν επιβιώνουν.  Οι Λαοί πέτυχαν ιστορικά επιτεύγματα, όταν είχαν θετική αυτοεκτίμηση και ευημέρησαν όταν επέτυχαν σταθερή αρμοστικότητα. Κάθε καταστροφή και ήττα επέρχεται όταν προκύψει πληγωμένη εθνική συνείδηση!

 Δυστυχώς σε μια «μελαγχολική δημοκρατία» δεν ευδοκιμεί η υγιής ολιστική παιδεία, που εξασφαλίζει την πολύτροπη μάθηση, από την οποία αναδύεται η αυτοεκτίμηση των μελών της Κοινωνίας και του Λαού. Το ευτύχημα είναι πως η αυτοεκτίμηση μπορεί να αναμορφωθεί αρκεί να  ανακαλύψουμε πως έχουμε χαμηλή στάθμη και να το παραδεχτούμε πρόθυμα. Ευθύς αμέσως, τότε, μπαίνουμε στο δρόμο για την αύξηση της αυτοεκτίμησής μας και της αρμοστικότητάς μας( στο εναρμονίζεσθαι). Τουτέστιν στη σύγχρονη ολιστική αρετή. «Με τη βούλησή μας αλλάζουμε τον εαυτό μας, με την αγάπη μας τους άλλους».
 Απαιτείται, όμως, καιρός, υπομονή  και προσπάθεια αλλά και κουράγιο. Η επένδυση όμως αξίζει, γιατί απελευθερώνει τεράστιους ανεκμετάλλευτους πόρους της αξίας του εαυτού μας και μάς οδηγεί στο ευ ζην και την αυτοπραγμάτωσή μας.   

                                                             Δημήτρης Κ. Μπάκας
                                                                 Ιανουάριος 2018








[1] Κατά Πλάτωνα Σταματιάδη(Ιδανικό είναι το μη υπαρκτό. Το συλλαμβανόμενο και συνεχώς διαφεύγον. Το όνειρο, το οποίο πραγματοποιούμενο δεν αφανίζει την τάση δημιουργίας νέου ονείρου)
[2] Προσοχή σε αυτή την κατηγορία δεν ανήκουν όσοι θεωρούν τον εαυτό τους ικανό  για πράγματα, τα οποία δεν μπορούν να εκτιμήσουν οι σύγχρονοί τους(π χ Σπινόζα, Νίτσε), αυτούς δεν τους κλονίζει η καταφορά ή η αγνόηση και δεν παύουν να εκτιμούν τον εαυτό τους.

Κυριακή, 29 Οκτωβρίου 2017

Η ΠΑΤΡΙΔΑ ΩΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΣΤΙΑ Δημήτρης Κ. Μπάκας

Προοίμιο
Στην Άπω Ανατολή, φιλοσοφικά,  συμβολίζουν την ευτυχία  του κάθε ανθρώπου με έναν αριθμό, που μεγαλώνει ανάλογα με τα αγαθά που κατέχει και απολαμβάνει,π.χ. εάν κάποιος επιθυμεί και διαθέτει φήμη βαθμολογείται με 10. Εάν διαθέτει και πλούτη, τότε αυξάνεται στο 100. Εάν μπορεί και κάνει ταξίδια, γίνεται 1000. Εάν έχει πολλούς φίλους 10000 κοκ. Κάθε φορά που αποκτιέται  ένα αγαθό προστίθεται ένα μηδενικό στο τέλος και ο αριθμός της ευτυχίας μεγαλώνει και μπορεί να γίνει τεράστιος π.χ. 1000000…. Η μονάδα στην αρχή του αριθμού, όμως, παριστάνει την υγεία, τουτέστιν την ύπαρξη του ίδιου του ανθρώπου. Παρατηρούμε εύκολα ότι εάν υπάρχει η μονάδα, τότε τα μηδενικά προσαυξάνουν κάθε φορά την ευτυχία, εάν όμως εκλείψει η υγεία, τότε όλα τα αγαθά, είναι άνευ αξίας.
Εάν το παράδειγμά μας εφαρμοστεί στην περίπτωση της Πατρίδας αμέσως διαπιστώνεται  ότι  εάν η Πατρίδα δεν  έχει υπόσταση, τότε όλα τα αγαθά είναι   απλά μηδενικά.

Εισαγωγή
Για να έχει υπόσταση ένας ζωντανός οργανισμός, (από το νουκλεοτίδιο, μέχρι τη Συνομοσπονδία Κρατών), πρέπει να συντρέχουν  τρεις βασικές συνθήκες:
·       Τα συστατικά όργανα να λειτουργούν με σχετική ελευθερία στο δικό τους  ζωτικό χώρο και να έχουν αρμονική συνοχή συντονισμένα μέσα στο όλο.
·        Ένα περίβλημα να εξασφαλίζει το όλον, που έχει την ικανότητα αυτοοργάνωσης και.
·        Το περίβλημα να επιτρέπει την  επικοινωνία με το περιβάλλον .
 Εάν ένας από τους τρεις παράγοντες εκλείψει  ο οργανισμός νεκρώνεται.
Το πώς αναπτύσσεται η αυτοοργάνωση είναι πολύ δύσκολο να προσδιορισθεί. Στη γενική περίπτωση αναδύεται ως ποιότητα, όταν όλα τα συνθετικά στοιχεία του οργανισμού συνυπάρχουν αρμονικά μέσα σε μια κατάσταση αντιπαλότητας, συμπληρωματικότητας και αναδράσεων μεταξύ τους στο πλαίσιο χρυσής αναλογίας, που δεν ξεπερνά τα όρια διάλυσης του όλου οργανισμού. Έτσι, στην αντιμετώπιση κάποιου κινδύνου όλα τα μέλη συνεισφέρουν αναλόγως και το όλον αποδίδει μεγαλύτερες δυνατότητες από το άθροισμα των  μερών, π.χ. τότε έχουμε  την  ανάδυση της ζωικής δύναμης.

Ο πιο πολύπλοκος αυτοοργανούμενος οργανισμός είναι ο ανθρώπινος εγκέφαλος με περισσότερους από εκατό πενήντα δισεκατομμύρια νευρώνες και  περισσότερες από εξακόσια δισεκατομμύρια συνάψεις. Και όμως, όταν δεν έχει σοβαρές  διαταραχές, λειτουργεί αρμονικά αναβλύζοντας το ανθρώπινο πνεύμα..

Οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι τα πιο πολύπλοκα σύνολα επί της Γης, καθόσον ποτέ, σχεδόν, δεν επιτυγχάνεται αρμονική συλλειτουργία των μελών λόγω ετερογενών βουλήσεων. Γι΄αυτό ακριβώς πολύ ενωρίς οι άνθρωποι αντιλήφθηκαν την ανάγκη να οργανώσουν την κοινωνική τους  ζωή σε ομάδες- πυρήνες, όπως οικογένεια, φυλή, έθνος κ. λ. π. Η ελληνική γλώσσα χρησιμοποιεί για αυτούς τους πυρήνες την περίφημη έννοια  εστία, την οποία οι πρόγονοί μας τίμησαν και ως θεά.

Εστία είναι ο χώρος μέσα στο σπίτι, ο οποίος χρησιμεύει για θέρμανση ή για μαγείρεμα. Αυτή είναι η βασική έννοια, αλλά υπάρχουν και πάρα πολλές ευρύτερες  μέχρι το ύπατο νόημα  τής  « υπέρ βωμών και εστιών»  ιερότητας. Η εστία έχει πολλές αρετές. Σημαίνει φωτιά, τουτέστιν, ανάδυση ενέργειας, ζεστασιά, φαγητό και φως. Θέρμανση για να προστατευτούμε από το κρύο αισθανόμενοι ότι υπάρχουν «προστατευτικοί τοίχοι» στην πλάτη μας. Μαγειρεύουμε την τροφή που σημαίνει απαρχή του εκπολιτισμού του ανθρώπου. Ομιλία με μαγείρεμα λέξεων, που οδηγεί στην κοινή τροφή δηλαδή τη συντροφικότητα. Τότε όλα είναι πιο φωτεινά μεταφορικά, οπότε χτίζεται η εμπιστοσύνη μεταξύ των συντρόφων και αναβλύζει η αγάπη, που δένουν αρμονικά την ομάδα. Ο ίδιος  ο άνθρωπος, ως μια «πύκνωση» εστιακής μορφής, αναδίδει ενέργεια , ζωή και ψυχή, δίκην φλόγας.

           
Σημερινό παγκοσμιοποιημένο  σκηνικό
Στο σημερινό παγκόσμιο σκηνικό, με την οικονομική παγκοσμιοποίηση και τις πολλαπλές παγκοσμιότητες νιώθουμε ότι  μάς αγκαλιάζει ένα γιγαντιαίο πλανητικό στραγγαλιστικό   χωροδικτύωμα, που συνίσταται  από κάθε είδος συμφέροντα και επιρροές. Οι οικογένειες, οι φυλές είναι υπερβολικά ευάλωτες και δύσκολα ανθίστανται στην εξωτερική πίεση. Έτσι, ουσιαστικά αφανίζεται ο άνθρωπος ως πρόσωπο. Αλλά και τα έθνη-κράτη αλλοιώνονται σημαντικά από πλευράς αυτονομίας τους, καθόσον εξαρτώνται από τις επιρροές ισχυρότερων παραγόντων, που είναι ανεξέλεγκτοι. Μόνον η ουσιαστική οντότητα της Πατρίδας είναι δυνατόν να αποτελέσει ανθρώπινη εστία.

Η  Πατρίδα, ως οντότητα κινδυνεύει, όπως και  κάθε ζωντανός οργανισμός:
·       Όταν η εσωτερική συνοχή διαταραχθεί σε υπερβολικό βαθμό λόγω δυσλειτουργίας των θεσμών της Πολιτείας και έλλειψη συντονισμού, υποβαθμίζοντας το έργο που παράγει το όλον  ή
·       Όταν αποκοπούν οι δεσμοί με το ευρύτερο περιβάλλον και μεταβληθεί σε κλειστή μη βιώσιμη οντότητα ή
·        Επισυμβεί  ο ακαριαίος θάνατος, όταν διαρραγεί ανεπανόρθωτα το εξωτερικό περίβλημα( τα σύνορά της) και ο ζωτικός της χώρος καταστεί ανεπαρκής.


Η Δημοκρατία, η οποία ως πολίτευμα τείνει να επικρατήσει, τουλάχιστον ονομαστικά, σε ολόκληρο τον Πλανήτη μας είναι το πιο ιδεώδες σύστημα διακυβέρνησης, καθόσον διαχέει την εξουσία σε όλο το εύρος των πολιτών.  Ταυτόχρονα είναι και το πιο ευαίσθητο σύστημα. Απαιτεί από τους πολίτες  για τη σωστή λειτουργία της περισσότερα από όσα εκείνοι μπορούν ή διατίθενται να δώσουν, εάν δεν καλλιεργηθούν με αντίστοιχη  ολιστική παιδεία.  Το ίδιο το πολίτευμα στην πράξη δεν ταυτίζεται με ένα ιδεώδες πρότυπο, το οποίο  εξάλλου δεν έχει αποκρυσταλλωθεί ακόμη και δεν μπορεί να ικανοποιήσει όλες τις επιθυμίες των πολιτών με δικαιοσύνη. Έτσι προκαλούνται εσωτερικές τριβές που οδηγούν ακόμη και στην  αυτοκαταστροφή. Η δημοκρατία δεν επιβάλλεται. Είναι η πιο ευαίσθητη ανάδυση μιας ευνομούμενης και αρμονικής Κοινωνίας


Η αγωγή του πολίτη, ( πολιτειότητα (polity)) στη μαζική κοινωνία μας είναι σχεδόν ανύπαρκτη και έχει αφεθεί στην αδιάκριτη δικαιοδοσία των ΜΜΕ και της ανεύθυνης διάδοσης πληροφοριών. Ταυτόχρονα, η υπερβολική εξειδικευμένη γνώση, που είναι ανάγκη και συνέπεια της πολυπλοκότητας της σημερινής κοινωνικής ζωής, προκάλεσε θύλακες ανευθυνότητας για τον μέσο πολίτη. Από την αλληλεπίδραση των παραπάνω προκλήθηκε ένας άκρατος εγωτισμός και η ψευδαίσθηση ότι όλα είναι γνωστά σε όλους και όλοι είμαστε ίσοι και ικανοί για όλα!. Επιδιώκεται πρώτιστα η ατομική απόλαυση και ηδονή. Λησμονείται το βασικότερο ότι στη δημοκρατική συμβίωση όλοι μας έχουμε ένα μέρος ευθύνης για τη λειτουργία της Πολιτείας, εκτελώντας τα καθήκοντά μας και βοηθώντας τους αρμοδίους στο ρόλο τους. Δεν αρκεί το ασφαλές όριο της κριτικής για τις παραλείψεις των αρμοδίων.


Σχολιασμός
Η Πατρίδα είναι αρμονική σύνθεση τεράστιας ποικιλότητας σε ενότητα. Στην εύρυθμη λειτουργία της  το όλον έργο της Πολιτείας ανατίθεται στους επιμέρους θεσμούς και ο συντονισμός, χωρίς όμως επιβολή, ανήκει στο πολιτικό λειτούργημα.
Όλοι οι θεσμοί οφείλουν να συνεργάζονται για το καλό του όλου, της Πατρίδας.
Ο άμεσα ορατός εξωτερικός κίνδυνος από ένστικτο αυτοσυντήρησης μας, συσπειρώνει. Τα ατομικά συμφέροντα αναστέλλονται σε σημαντικό βαθμό. Ο Λαός χαλυβδώνεται  και εάν υπάρχει σχετική προετοιμασία για τον επικείμενο κίνδυνο, τότε επιτυγχάνονται θαυμαστά  αποτελέσματα , όπως εκείνα της Γενιάς του 1940

Όταν σιγήσουν του πολέμου οι σειρήνες, συνήθως, ο ένας  στρέφεται κατά του άλλου, Ο διπλανός μας γίνεται αντίπαλος ή και εχθρός ακόμη. Όχι συνεργάτης, σύντροφος και συνοδοιπόρος. Δίνουμε «μάχες» μεταξύ μας, ως άτομα ή παρατάξεις, με  κριτήριο το  προσωπικό και συνδικαλιστικό  συμφέρον μας, αδιαφορώντας για το καλό της Πατρίδας. Στο κυνήγι της απόλαυσης της ατομικής ευμάρειας λησμονούμε τη μεγάλη αλήθεια, ότι το προσωπικό συμφέρον είναι απόλυτα συνυφασμένο με το ευρύτερο καλό και ειδικά με την ύπαρξη της Πατρίδας μας. Οι δυνάμεις εθνικής συνοχής, οι αξίες μας, ξεθωριάζουν και η κοινωνία λαμβάνει μαζικό χαρακτήρα και καθίσταται ένα απλό συνονθύλευμα.
Ο τρόπος σκέψης, η νοοτροπία μας, αλλάζει σύμφωνα με την καλούμενη  « μαζική κουλτούρα»,  που αντικατέστησε την παιδεία με την ευρεία έννοια που έδωσαν οι  προγονοί μας. Το άτομο θεοποιείται ως προς τα δικαιώματά του και στην καλύτερη περίπτωση το έργο που αφορά  στην Πατρίδα ανατίθεται στους «ειδικούς», ενώ οι λοιποί είμαστε εκτός ευθύνης!

Τις τελευταίες δεκαετίες ζούμε στην εποχή της κυριαρχίας του οικονομικού παράγοντα. Τα πάντα στον βωμό του κέρδους και της διασημότητας. Η οικονομική ανάπτυξη θεωρείται  πανάκεια! Τα πάντα στραμμένα προς τα εκεί, αδιαφορώντας τι είδος ανθρώπων καλλιεργούμε και ποια ευδαιμονία επιζητούμε. Τα πάντα μετρήσιμα με αριθμούς και ποσοστά  κέρδους και κατανάλωσης. Μια απόλυτα μηχανιστική αντίληψη, που αμβλύνει μέχρι μηδενισμού τις  άλλες αξίες και αρετές.

Η έννοια της φιλοπατρίας, η αγάπη για την Πατρίδα, την οποία οι πρόγονοί μας θεωρούσαν, ως ύπατη αρετή, ουσιαστικά απαλείφεται από το λεξιλόγιό μας και, δυστυχώς, από την συνείδησή μας. Η φιλοπατρία μεταλλάχθηκε σε πατριωτισμό (αντιδάνειο του γαλλικού patriotisme). Ο εθνισμός διαστρεβλώθηκε σε εθνικισμό και κακοποιήθηκε σε σωβινισμό,  που τελικά αντιπαρατάχτηκε με τον διεθνισμό. Αμβλύνθηκε  κάθε αγνό συναίσθημα αγάπης προς  την Πατρίδα, όπως και η συνειδητή ευθύνη εθελοντικής σύγκλισης των προσπαθειών όλων.
Σε ένα υγιές δημοκρατικό σύστημα ο φαύλος δεν μπορεί να βλάψει τη χώρα. Σε μια κακή, όμως, δημοκρατία ακόμα και οι ενάρετοι πολίτες δεν μπορούν να δρουν προς όφελος του συνόλου.
 Για την οντότητα της Πατρίδας απαιτούνται να συνυπάρχουν τα εξής: Έδαφος, Λαός και Κράτος(ισχύς). Στη σημερινή δική μας πραγματικότητα το «έδαφος» υπάρχει , παρά τις «γκρίζες ζώνες» που επιδιώκουν γείτονές μας. Η κρατική ισχύς , παρά το ότι στην τρέχουσα περίοδο , για λόγους κυρίως οικονομικούς έχει αμβλυνθεί, στη γενική περίπτωση είναι σημαντική. Σε ότι αφορά, όμως, την έννοια του «λαού» υφίστανται μείζονες αμφισβητήσεις.

 Ο Λαός υπάρχει όχι μόνον ως αριθμητικό μέγεθος, αλλά κυρίως, ως οντότητα με  ουσιαστική συνοχή. Ως συνδετικοί παράγοντες θεωρούνται η κοινή καταγωγή, θρησκεία, η γλώσσα, τα κοινά ήθη και έθιμα … που μετατρέπουν το άθροισμα των ανθρώπων σε Δήμο, Πόλη, Πολιτεία και Πατρίδα.
Η Πατρίδα είναι μια πολυσύνθετη και πολύπλοκη  οντότητα, καθόσον μέλη της είναι άνθρωποι με άπειρες ετερογενείς επιθυμίες και βουλήσεις. Οι δεσμοί ηθικής υφής συνιστούν τις δυνάμεις συνοχής της Εστίας Μητέρας Πατρίδας, που αναδύονται σε ανώτερο ψυχικό επίπεδο, όπου κρυσταλλώνονται οι πεποιθήσεις και τα «πιστεύω». Στην αξία της ιερότητας. Τότε αναπτύσσεται το υπέροχο συναίσθημα της αδελφοσύνης, που προσδίδει ουσιαστική οντότητα στην έννοια της Πατρίδας, οπότε αναδύονται η ευπείθεια, η αυτοπειθαρχία, η εμπιστοσύνη, η αγάπη. Η Πατρίδα, κοντολογίς, πραγματώνεται με το βιωματικό  συναίσθημα, ότι ανήκομε σε ένα σύνολο, στο οποίο θέλουμε να ανήκουμε και εκείνο μας δέχεται με αγάπη ως μέλη.

Την ευθύνη διεξαγωγής των πολεμικών επιχειρήσεων αναλαμβάνουν τα στελέχη των Ένοπλων  Δυνάμεων, αλλά ο αγώνας είναι ολοκλήρου του Λαού. Το στράτευμα είναι ο ίδιος ο λαός, που υποχρεούται και αναλαμβάνει αυτόνομα ως καθήκον του να υπηρετήσει για  το καλό της Πατρίδας και εν ειρήνη να προετοιμαστεί. Κατά την  στρατιωτική  θητεία του ο νέος δεν εκπαιδεύεται απλά  στον χειρισμό των όπλων, αλλά για να καταστεί μαχητής στον πόλεμο και στη ζωή. Το εάν και πότε  θα απαιτηθεί να πολεμήσει είναι άγνωστο, αλλά η ετοιμότητα για πόλεμο είναι υπόθεση όλων μας.
Η Εθνική Άμυνα δεν είναι υπόθεση μόνον των λειτουργών της, οι οποίοι φέρνουν ακέραιη της ευθύνη της  επιτελικής και επιχειρησιακής διεξαγωγής, αλλά όλων, όσων επιθυμούν να απολαμβάνουν τα  αγαθά, έστω και ολίγα, που τους προσφέρει η Πατρίδα μας. Είναι προσωποπαγές καθήκον και όχι εξαγοράσιμο. Ο ιδρώτας και το αίμα δεν αποτιμώνται με χρήματα. Είναι συστατικά της  ζωής μας.
Δυστυχώς τούτο το απλό δεν μπορούν να αποτιμήσουν μερικοί συμπολίτες μας. Κακό  παράδειγμα δίνουν εκείνοι, που εν  ονόματι της ενημέρωσης δημοσιοποιούν προσωπικές , κακές ίσως, εμπειρίες τους με ελκυστικό περιτύλιγμα εντυπωσιασμού. Η βλάβη στην Πατρίδα  είναι ανυπολόγιστη, έστω και εάν είναι απλά μέλη της κοινωνίας μας. Τα τραύματα είναι χειρότερα από τα εχθρικά βλήματα, όταν τα σχόλια προέρχονται από πρόσωπα που επηρεάζουν την κοινή γνώμη, γιατί δηλητηριάζουν  τις ψυχές των νέων μας. Πικρά παραδείγματα συνιστούν κινηματογραφικές ταινίες, που εν ονόματι της τέχνης και με δέλεαρ τη σατυρική τέρψη λοιδορούν τη στρατιωτική θητεία, υποκρύπτοντας ετερογενείς σκοπούς.

Ανεπανόρθωτο και τεράστιο κακό προκαλούν τα πρόσωπα που υπηρετούν τα κοινά ως λειτουργοί της Πολιτικής και χαρακτηρίζουν, ανευθύνως,  ως  μη παραγωγικούς  ή  αργόμισθους, δήθεν θεσμούς, που εξασφαλίζουν την ύπαρξη της Πατρίδας. Είναι καταστροφικές οι απόψεις  που διατυπώνονται δημοσίως. Ο αυθεντικός πολιτικός ηγέτης είναι  συνάμα  Ανδραγωγός της αρετής, γιατί η κάθε πράξη του βρίσκει πολλούς μιμητές! 
Η Πατρίδα και ο πολίτης προκόβουν στην «ευδαιμονία» και στην «αρετή», όπως στοχάστηκε και δίδαξε το υγιές πνεύμα των αρχαίων προγόνων μας. Δεν πρέπει να είναι πρόγραμμα  και σκοπός του «ηγέτη»  η απόκτηση δύναμης, όπως δίδαξε ο Machiavelli. Είναι μεγάλο κρίμα  να μη γνωρίζουν όλοι αυτοί οι συμπολίτες μας ότι δεν είναι συγκρίσιμα μεγέθη κάθε προσφορά έργου. Ας αναλογιστούμε πώς είναι δυνατόν να συγκριθεί μια ώρα φρουρού στο «Φυλάκιο Ω» ή μια υπηρεσία στο υποβρύχιο που πλέει  στο βυθό της θάλασσας ή  η επαγρύπνηση ενός παρατηρητή στο ξερονήσι με οποιαδήποτε άλλη εργασία σε κλίμα ασφάλειας! Ποια δύναμη ψυχής πρέπει να έχει αποκτήσει ο νέος για να σηκώνει την ευθύνη της τιμής της Πατρίδας ολόκληρης!

Η οικονομική ισχύς πρέπει να συνδυαστεί απαραίτητα με το εθνικό φρόνημα για να καταστεί  αειφόρος αξία. Το εθνικό φρόνημα δεν επιβάλλεται με την ισχύ αλλά  αναδύεται από την τα βάθη της καρδιάς και ριζώνει στην συνείδηση του κάθε νέου με την αγωγή και τη ευρεία παιδεία. Καλλιεργείται  όχι στα σκληρά πεδία των φρικαλέων ανταγωνισμών για την απόκτηση μόνον οικονομικής ισχύος. Η λεβεντιά επιτυγχάνεται με την ολιγόμηνη δημιουργική στρατιωτική θητεία μέσα στο γόνιμο περιβάλλον του Στρατεύματος.


 Συμπεράσματα
Το οικονομικό στοιχείο διαδραματίζει το δικό του σημαντικό ρόλο, όπως άλλωστε  το Κοινωνικό, η  Δικαιοσύνη, η Εθνική άμυνα, το Θρησκευτικό , η Παιδεία κλπ. Το Πολιτικό στοιχείο έχει τον κύριο συντονιστικό ρόλο, αλλά δεν κυριαρχεί στα λοιπά, ούτε ποδηγετείται  από κανένα.
            Η ύπαρξη της Πατρίδας είναι η ικανή και αναγκαία συνθήκη για ανάπτυξη όλων των λοιπών αγαθών (δημοκρατία, ελευθερία, ανθρώπινα δικαιώματα, ευημερία, δικαιοσύνη). Ξεπερνάει το κατώφλι της ιερότητας και εισέρχεται στην αγιότητα. «…απάντων τιμιώτερον και αγιότερον …εστί η πατρίς..»[Σωκράτης].
             Πατρίδα ευυπόληπτη και αξιοπρεπή, όχι απομονωμένη και τυφλή  δημιουργούν οι πολίτες, με εθνικό φρόνημα, οι οποίοι πλάθονται  με τη δοκιμασμένη αγωγή, που αρχίζει από την κούνια με το χαμόγελο της μάνας, χτίζεται  στο σχολείο και στο στράτευμα.
Η Δημοκρατία δεν είναι η ονομαστική εφαρμογή , κατά το δοκούν του καθενός, αλλά ένα διαρκές πρόταγμα όλων των μελών  και των οργάνων της πολιτείας. Τότε καθίσταται αρετή ολόκληρου του Λαού, ο οποίος  δημιουργεί την οντότητα  Πατρίδας άξιας σεβασμού στα πλαίσια του  Παγκόσμιου περιβάλλοντος.


Επίλογος

« Δεν ζει χωρίς Πατρίδα η ανθρώπινη ψυχή»( Παλαμάς) . Και εάν ακόμη επιτευχθεί το απίθανο μια πλανητική  Συνομοσπονδία Κρατών, οι Πατρίδες θα υπάρχουν πάντα, γιατί ο άνθρωπος μόνον μέσα στην Πατρίδα βιώνει με πληρότητα τον εαυτό του.
Ειδικά, όταν πρόκειται για Χώρα μικρής γεωγραφικής έκτασης αλλά με πλούσια ιστορική διαδρομή που έχει επιτευχτεί με τη σπάνια, περίπου μοναδική  αρμοστικότητα  της Ελληνικής Φυλής έχουμε το αυταπόδεικτο καθήκον να θεωρούμε την Πατρίδα μας Ιερή Εστία. Μέσα σε αυτή την Εστία νιώθει ο Έλληνας τη ζωογόνο ασφάλεια, θαλπωρή και αδελφοσύνη.
Η φιλοπατρία όλων των Ελλήνων  και ο «συνταγματικός πατριωτισμός», όσων ζουν στην Χώρα μας, συνιστούν τον  καταλύτη των  διαφορών,  αναδράσεων και αντιδράσεων αρκεί να μη  προσεγγίζουν το όριο καταστροφής του όλου που λέγεται Ελλάδα.
Ίσως να  υπάρχουν μερικοί συμπολίτες μας που μέσα στη μέθη του μερκαντιλισμού λησμονούν ότι όλοι οι θεσμοί καθίστανται  απαραίτητα παραγωγικά μεγέθη για την Πατρίδα. Ευελπιστούμε όμως ότι δεν υπάρχουν σε αυτή Χώρα των Ηρώων και Θυσιών συμπολίτες μας που θέλουν να απολαμβάνουν τα ολίγα έστω αγαθά της εδώ ζωής τους και οι οποίοι είναι αχάριστοι και χωρίς φιλότιμο.  Ειδικά  σήμερα μέρες της  Επετείου του Έπους του 1940 οφείλουμε ως ελάχιστο χρέος  μας  άπαντες  να τιμήσουμε Εκείνους που θυσίασαν την δική τους Μονάδα , την ζωή τους δηλαδή, για να σωθεί η Ύπαρξη της Εθνικής μας Εστίας, που παραμένει πάντα ό,τι τιμιότερο και αγιότερο  έχουμε.
 Και θα Τους τιμήσουμε ειλικρινά  μόνον εάν δώσουμε και τηρήσουμε  την υπόσχεση ότι  θα διατηρήσουμε  την Ελλάδα μας υψηλά  εκεί που αρμόζει στην Ιστορική Της θέση.
Εδώ επιβεβαιώνονται τα λόγια του Εθνικού Ποιητή μας «κλείσε μέσα στη ψυχή σου την Ελλάδα και θα δεις να λαχταρίζει κάθε είδος  μεγαλείου»

                                                                         Δημήτριος Κ. Μπάκας

                                                                              Οκτώβριος 2017