Δευτέρα, 26 Μαρτίου 2018

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΥΧΗ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 Δημήτρης Μπάκας


                            «Κι αν πέσαμε σε πέσιμο πρωτάκουστο
                                    και σε γκρεμό κατρακυλήσαμε
                               που καμιά φυλή δεν είδε ως τώρα
                                είναι γιατί με των καιρών το πλήρωμα
                      όμοια βαθύ εν’ ανέβασμα μας έμελλε προς ύψη ουρανοφόρα»
                                                                                    Παλαμάς

Τα καριοφίλια του 21 κελαηδούν και σήμερα στην Εθνική μας μνήμη. Οι λαμπρές ώρες του γένους σέρνουν ξανά, στα έκθαμβα μάτια μας, έναν απ’ τους χορούς των θριάμβων τους.  Εκατόν ενενήντα επτά χρόνια από τότε. Σήμερα που προβάλλουν ωμές τόσες αντιθέσεις ανάμεσα στο τότε και στο τώρα. Τώρα που, κάτοχοι απείρως περισσοτέρων αγαθών, περιφρονώντας στυγνά ηθικές αξίες, ανθεί ο ανεύθυνος  και ρυπαρής λόγος, διαδίδονται εκφυλιστικά φαινόμενα και τραυματίζονται θεσμοί. Τώρα η επέτειος της εθνεγερσίας λαμβάνει ξεχωριστό νόημα. Πρέπει ν’ αποτελέσει ερέθισμα για να συγκρίνουμε καταστάσεις και ήθη. Να αναμετρήσουμε τις δυνάμεις μας. Να διασώσουμε και διευρύνουμε ό,τι είναι υγιές, αποβάλλοντας τα νοσηρά συμπτώματα αλλά και προσπαθώντας να ξεριζώσουμε τις αιτίες τους.

Η ευθύνη μας είναι μεγάλη και η ανάδρασή  μας  υψηλό χρέος μας.
Ο εορτασμός αυτός πρέπει να είναι ύμνος, και θρήνος και λογισμός.

·         Ύμνος για το θεσπέσιο εθνικό τόλμημα, που συγκλόνισε τον ελλαδικό χώρο και συγκίνησε τους αισθαντικούς ανθρώπους της Ευρώπης και προπάντων είχε απόληξη την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας της Ελλάδας.

·         Θρήνος ή μάλλον μνημόσυνο, θρηνητικό, αλλά και δοξαστικό, για τις ανθρώπινες υπάρξεις, που η θυσία τους υπήρξε το βαρύ τίμημα της Εθνικής Ελευθερίας.

·         Λογισμός για τις κινητήριες δυνάμεις του υπόδουλου γένους. Την ελληνική ψυχή.

Εύλογο το ερώτημα: Πώς κατορθώθηκε η Επανάσταση; Η Επανάσταση δεν υπήρξε  ένα απλά ιστορικό γεγονός, δεκτικό ερμηνείας με κοινωνιολογικές εξηγήσεις, αλλά ήταν μια υπεύθυνη πολιτική πράξη τής ηθικής πρωτοπορίας του Έθνους.

Έχει γίνει λόγος συχνά για παλιγγενεσία του Έθνους. Η έκφραση όμως αυτή δεν είναι ακριβής. Το Έθνος δεν είχε παύσει ποτέ να υπάρχει. Δεν υποτάχθηκε ούτε στους Ρωμαίους, ούτε στους Φράγκους, ούτε καν στους Οθωμανούς. Επέζησε υπόδουλο και διατήρησε τη γλώσσα του, τα ήθη του, τις δημιουργικές του ικανότητες και την αυτοσυνειδησία του.

1453! Στου Ρωμανού την πύλη γκρεμίζεται ο Δικέφαλος. Η Βασιλίδα των πόλεων, η Κωνσταντινούπολη, που χίλια χρόνια στάθηκε ο ακοίμητος φρουρός του πολιτισμού όλης της Ευρώπης, ο Πρόμαχος της Ελευθερίας, ο Ακατάβλητος Ακρίτας, πέφτει στα χέρια των βαρβάρων. Πυκνό σκοτάδι απλώνεται παντού. «Και ήταν όλα σιωπηλά, γιατί τα σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά».

Η Ελλάδα, η τρισένδοξη, η καθοδηγήτρια της Ανθρωπότητας αλυσωμένη, λησμονημένη, ολάρφανη και απελπισμένη!

                             «Δυστυχής! Παρηγορία
                             Μόνη σου έμενε να λες
                                περασμένα μεγαλεία
                         και διηγώντας τα να κλαις... (Σολωμός)

Όλοι την περιγελούν και την εμπαίζουν. Της τάζουν βοήθεια αλλά τη γελούν πικρά. Μένει όμως η ψυχή του γένους ολοζώντανη. Στο γένος αυτό, το αυτοφυές και αυθύπαρκτο, το αξερίζωτο και το αμάραντο, το ικανό να ζήσει και στο πιο χέρσο, το πιο άνυδρο, το πιο λιθόσπαρτο χωράφι της πατρικής γης, σ’ αυτό το γένος εμπιστεύθηκε η θεία πρόνοια την ρανίδα του ελληνικού αίματος, τον κόκκο του Ελληνικού σπέρματος, την αχτίδα του ελληνικού πνεύματος. Τα ύστατα της υπάρξεώς μας ζώπυρα. Και η ψυχή του γένους πήρε και απέκρυψε τα ζώπυρα στους Δωρικούς δρυμούς, στις αιγαιοπελαγίτικες θαλασσοσπηλιές, εκεί όπου διαφυλάσσεται ο αποθησαυρισμένος πλανήτης των Ελληνικών Αιώνων. Η ψυχή του γένους ζωογόνησε και γιγάντωσε τα ζώπυρα και έτσι έγινε το «άφραστο θαύμα».  Του γένους η ψυχή, ασύλληπτη, ανυπόταχτη, αδάμαστη, δεν παραδίδεται στον καταχτητή. Μένει ζωντανή αλλά και ελεύθερη. Στη θέση της καταλυμένης Αυτοκρατορίας των ενσάρκων σωμάτων, ιδρύεται αυτόματα νέα Αυτοκρατορία άσαρκων  πνευμάτων. Κάτω απ’ τα μοιρολόγια και τα κλάματα πηγάζει η ανείπωτη και ζωογόνος επωδός: «Σώπασε κυρά Δέσποινα και σεις μάνες μην κλαίτε πάλε με χρόνια, με καιρούς, πάλε δικά μας θάναι».

Ήταν η ψυχή του γένους, που φτερούγισε έτσι χερουβικά πάνω απ’ τα ερείπια του ολέθρου. Ήταν η ψυχή του γένους που κελάηδησε έτσι εύθυμα μέσα στο σκοτάδι της νύχτας.
Κι ακούγεται η ασίγαστη η φωνή της Ελλάδος:
                     «Είμ’ εγώ η ακατάλητη ψυχή των Σαλαμίνων,
                     Στην επτάλοφη έφερα το σπαθί των Ελλήνων,
                    Δε χάνομαι στα τάρταρα, μονάχα ξαποσταίνω,
               Στη ζωή ξαναφαίνομαι και λαούς ανασταίνω (Παλαμάς)

Και έφτασαν τα προφητεμένα χρόνια! Οι προαγγελμένοι καιροί ήρθαν! Το πονεμένο ερωτηματικό του Ρήγα Φεραίου: «Ως πότε παλληκάρια» πήρε την καταφατική απάντηση στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας: «Ποτέ πια σκλάβοι». Η ψυχή του γένους όρθωσε κορμιά. Όπλισε χέρια. Γέμισε ψυχές. Βογγητά, μοιρολόγια, προσευχές και τραγούδια, οι χρησμοί και τα παραμύθια τόσων αιώνων συναντήθηκαν σε μια και μόνο μυριόστομη ανακραυγή: «Ελευθερία ή θάνατος».

Στις 14 Σεπτεμβρίου 1814 ο Σκουφάς, ο Τσακάλωφ και ο Ξάνθος, υποκινούμενοι από φρόνημα πατριωτικό υψηλού βαθμού, έδωσαν την εκκίνηση προς την πολυφρόντιδη και μυστικότατη προετοιμασία για το Μέγα Εθνικό Μυστήριο, την απελευθερωτική Επανάσταση του Ελληνικού Έθνους. Η αξιοθαύμαστη «Φιλική Εταιρεία» ιδρύθηκε στην Οδησσό με πρότυπο τις μυστικές Εταιρείες της εποχής εκείνης στην Ευρώπη, αλλά διαποτισμένη από ιερό συναίσθημα ελληνικού πατριωτισμού και αρμοσμένη στην ελληνική, τότε, πραγματικότητα, ώστε να μη περιέχει πολιτικούς στόχους διασπαστικούς τής μεταξύ των Ελλήνων σύμπνοιας.

Από τα μέσα του δέκατου όγδοου αιώνα, άρχισε να συντελείται ραγδαία πρόοδος στην οικονομία των Ελλήνων, με τη δραστήρια εργασία ικανών και τολμηρών εμπόρων και ναυτικών. Η πρόοδος της οικονομίας συνοδεύτηκε από την ανάπτυξη της παιδείας, με την αύξηση των μορφωμένων Ελλήνων, με την ίδρυση νέων Σχολείων,  με την έξοχη δράση των Διδασκάλων του Γένους. Αυτά όλα ενίσχυσαν την αυτοπεποίθηση του Έθνους για το μέλλον του. Ο Κοραής έγραφε το Δεκέμβρη του 1814: «Υπάρχουν σημεία αναντίρρητα, ότι  εξύπνησε τέλος πάντων η ταλαίπωρος Ελλάς και η εξύπνησις αυτή προετοιμάζει και την μέλλουσαν  Ελευθερίαν». Ο Καποδίστριας το 1818 χαρακτήρισε την πρόοδο της ναυτιλίας και του εμπορίου και την άνθιση της παιδείας ως «κινητήριες δυνάμεις» για την πολιτική αναγέννηση της Ελλάδας. Ήδη εξ άλλου, το 1806 στην περίφημη «Ελληνική Νομαρχία», την αφιερωμένη στον Ρήγα Φεραίο «Πρόδρομο μιας ταχείας ελευθερώσεως της κοινής Πατρίδος μας Ελλάδος», διακηρύχνεται: «... είναι αδύνατον αι ελληνικαί  ψυχαί να κοιμηθούν πλέον εις την ληθαργίαν της τυραννίας».

Υπήρχε λοιπόν ωρίμανσης των λεγομένων αντικειμενικών συνθηκών για την Επανάσταση, και ακόμη κάποια ιδεολογική προετοιμασία προς αυτήν, με αυτοχθονικές βαθιές ρίζες αλλά και με αναζωπυρωτικές ενέργειες της δυτικο-ευρωπαϊκής φιλελεύθερης ιδεολογίας στο επαναστατικό φρόνημα, κάποιων λογίων.

Και η παράτολμη επιχείρηση χρειάσθηκε και την υπεύθυνη πρωτοβουλία τολμηρών ανδρών. Ο φλογερός πατριωτισμός παραμέρισε τελικά τους διαλογισμούς των νηφάλιων πολιτικών.
 Η Επανάσταση αποφασίζεται από ηθικό πάθος με υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων και με υποτίμηση των κινδύνων. Και οι πεντακόσιες χιλιάδες ψυχές, τόσες είχαν απομείνει στα 368 χρόνια της σκλαβιάς. Αυτοί που μέχρι χθες ήσαν άβουλοι ραγιάδες ξεσηκώθηκαν. Άστραψαν σπαθιά. Κελάηδησαν καριοφίλια. Και οι Λευτεριά «απ’ τα κόκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά» ξαναστήθηκε ματωμένη στην πανάρχαια κοιτίδα της. Και το θαύμα έγινε.

Μια λάβα ενθουσιασμού ακράτητου πλημμύρισε τη σκλαβωμένη γη. Λάμψη θεϊκή σκορπίζει το φόβο της σκλαβιάς και της καταφρόνησης. Η Λευτεριά φτερουγίζει παντού:
            «Λάμψιν έχει όλη φλογώδη Χείλος μέτωπο οφθαλμός
         Φως το χέρι φως το πόδι Και όλα γύρω σου είναι φως»
Παιάνες παντού και θούρια ακούγονται. Ξεσηκωμός απ’ άκρη σ’ άκρη. Και ο εικοσάχρονος Εθνικός ποιητής πολεμώντας με τη θεϊκή του πέννα ψέλνει: «Ακούω κούφια τα ντουφέκια ακούω σμίξιμο σπαθιών ακούω ξύλα, ακούω πελέκια ακούω τρίξιμο δοντιών»
Ανάσταση πέρα ως πέρα. Μεθύσι αθάνατο, πραγματικό. Άνοιξη! Ώρα θεού, ώρα Ελλάδας:
         «Μάγεμα η φύση και όνειρο στην ομορφιά και χάρη
               η μαύρη πέτρα ολόχρυση και το ξερό χορτάρι
                   με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κραίνει
                   όποιος πεθαίνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει».

Ξεπροβάλλουν ο αρματολός και ο γραμματικός. Ο καπετάνιος και ο δάσκαλος. Άνδρες του σπαθιού και άνθρωποι του λόγου. Ονόματα εδώ και εκεί, φημισμένα παραδειγματικά. Οι ανδρειωμένοι των παραμυθιών περισσότερο, παρά οι ξεχωρισμένοι των ιστορικών χρονικών. Ολίγα ονόματα που θα μιλήσουν για όλα τ’άλλα. Κανάρης, Σαχτούρης, Μιαούλης, Καψάλης, Μπότσαρης, Παπαφλέσσας, Τζαβέλας, Νικηταράς, Μαυρομιχάλης… Και που τελειώνει η ποίηση και που αρχίζει η ιστορία!!! Και προελαύνουν εμπρός, ο σταυρός του Παπά, το δαυλί του μπουρλοτιέρη, η φουστανέλα, το καριοφίλι.

Άτακτοι θρυλικοί. Δύσκολα πειθαρχούντες, εύκολα συγχεόμενοι στην προοπτική του πίνακα. Ισοπεδωτικοί, προσωπολάτρες. Πρωτογενείς. Ηρωικοί, Ομηρικοί, περισσότερο πλήττουν τη φαντασία, παρά σταματούν το λογισμό. Δύσκολα μπορείς να καταλάβεις αν έρχονται να χτυπήσουν τον αλλόφυλο ή να χτυπηθούν μεταξύ τους.

Και μέσα στο σάλαγο και την «πολέμια χλαλοή απαστράπτοντα σημεία οι σκιεροί αποτεφρωμένοι όγκοι», οι τόποι. Τους περιέχουν ο Μωριάς, η Ρούμελη, χώματα που η ιστορία διέτρεξε όλη τη μουσική της κλίμακα των περιπετειών και θριάμβων. Τα νησιά, τα νησιά της Ελλάδας, ως νησιά ευλογημένα!! «όπου άνθισαν , λέει ο ποιητής, οι τέχνες του πολέμου και της ειρήνης!!»

Ηφαίστεια η  Κρήτη, η Μακεδονία, η Θεσσαλία, η Ήπειρος, η Θράκη, η μαρτυρική Κύπρος. Και οι χειρονομίες και κουνήματα που μοιάζουν με φτερουγίσματα. Ο Κολοκοτρώνης, προέχων ιπποκένταυρος, βροντοφωνώντας το σύνθημα «φωτιά και τσεκούρι» κατά κεφαλής των φυγάδων και προσκυνημένων. Ο Διάκος με το τραγούδι του, του Μαγιάπριλου στο μαρτύριό του.

Στο Μεσολόγγι «έφαγαν μπαρούτι για ψωμί, αλλά δεν δίνουν τα κλειδιά, δεν δίνουν την τιμή...  Στα Ψαρά... «στην ολόμαυρη ράχη, περπατά η Δόξα μονάχη»! Και οι Γυναίκες μια ώρα αρχύτερα, αληθινότερα χειραφετημένες στην κολυμβήθρα του πατριωτισμού. Ο Κουντουριώτης προσφέροντας στο Έθνος το έχειν του. Ένα απερίγραπτο φίλημα που το ανταλλάσσουν δύο ως τότε άσπονδοι πολέμιοι.  Ζαΐμης και Καραϊσκάκης, ο μέγας στρατηλάτης γιος της καλόγριας. Οι τακτικοί του Φαβιέρου, που τροφοδοτούν με μπαρούτι την Ακρόπολη. Η αξεπέραστη μάνδρα της Γραβιάς με το βράχο της ανδρείας Ανδρούτσο «τους ορμώντας προσβάλλει εχθρούς και εξαπλώνει τριγύρω νεκρούς, νεκρούς ίππους και άνδρες».

Στη ρίζα της αιματοστάλαχτης πυραμίδας οι Φιλικοί, η πρόσκληση του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ο Λάμπρος Κατσώνης, η θυσία του Ρήγα, το μαρτύριο του Πατριάρχη. Η καθιέρωση στην Αγία Λαύρα με το Γερμανό. Στην κορυφή ο Καποδίστριας, ο μεγαλομάρτυρας της Εθνικής αποκαταστάσεως.  Όλοι μαζί Πληβείοι, Πατρίκιοι, Ηγεμόνες. «Όταν αρχίσαμε να κάμομε την Επανάσταση, λέει ο Γέρος του Μωριά, Στρατάρχης Κολοκοτρώνης, δεν συλλογισθήκαμε, ούτε πόσοι είμεθα, ούτε πως δεν έχομε άρματα... αλλά, ως μία βροχή, έπεσε εις όλους μας η επιθυμία της ελευθερίας μας... όλοι συμφωνήσαμε σ’ αυτό το σκοπό και εκάναμε την Επανάσταση».

Και για την Κύπρο μας. Τη γενέτειρα της πιο γοητευτικής θεάς. Την Εθνική αυτοσυνείδηση των Ελλήνων της Κύπρου και την επίγνωση των άλλων Ελλήνων για τη σύμφυση του Ελληνισμού, εθνολογικά, πολιτισμικά, συνειδησιακά, με την Κύπρο, μαρτυρούν διάφορα πολλά κείμενα ιστορίας είτε λογοτεχνίας και επιβεβαιώνουν υποβλητικά πολλά μνημεία καλλιτεχνίας. Πόσα ονόματα πρέπει να αναφερθούν για να διαπιστωθεί ο κοινός αγώνας; Ο Μιχαήλ Κύπριος σκοτώθηκε πολεμώντας δίπλα στον στρατηγό Μακρυγιάννη. Και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αναφέρει έτερο Κύπριο αγωνιστή ονόματι Μιχαήλ που στην «μάχη του Βαλτετσίου, επληγώθη βαρετά». Παρόμοιες μαρτυρίες υπάρχουν και για πολλούς άλλους Κυπρίους αγωνιστές, από τον Πετρόμπεη, τον Νικηταρά, τον Τζαβέλλα κ.ά. Τι και αν ακολούθησαν και άλλοι κατακτητές; Τι και αν η ανεξαρτησία ήλθε πολύ αργότερα;

Οι αγώνες αίματος είναι διαχρονικοί. Η ΛΕΥΤΕΡΙΑ δεν ξεχωρίζει τα πρόσωπα των τυράννων.  Απλά τα πολεμά μέχρις εσχάτων.
Στο πανόραμα της ιστορίας οι αγωνιστές βρίσκονται στην ίδια σελίδα. Θανάσης Διάκος δίπλα στον Παπαφλέσσα και τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄ Ο Παύλος Μελάς, μαζί με τον Καραβαγγέλη και παρά δίπλα Κυπριανός, Γρηγόρης Αυξεντίου, Μούσκος, Καραολής, Δημητρίου, Ευαγόρας Παλληκαρίδης και τόσοι άλλοι.

Από τους ιστορικούς καταγράφονται αρκετοί παράγοντες που συνετέλεσαν στην έναρξη και επιτυχή έκβαση της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Η οικονομική ανάπτυξη, η πνευματική καλλιέργεια, το ευρύτερο κλίμα στην Ευρώπη και την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το πλήρωμα του χρόνου. Πρέπει να καταγραφούν όμως και οι αρνητικοί παράγοντες. Το εξαθλιωμένο Έθνος, η παντελής έλλειψη εξοπλισμού. Η συμμαχία των Μεγάλων της εποχής που απαγόρευε κάθε έννοια ελευθερίας εθνοτήτων και τόσα άλλα. Ο ρόλος της Φιλικής Εταιρείας όμως είναι ο πρώτιστος μοχλός των εξελίξεων της εποχής. Το παράλογο ξέσπασμα χωρίς πιθανότητα επιτυχίας. Ελευθερία ή θάνατος. Καμία ενιαία στρατηγική. Κανένας συμβιβασμός. Κανένα περιθώριο για πολιτικό ελιγμό. Αντίθετα, περιθώρια για αλληλοσπαραγμό.

Έρως, παράφορος ελευθερίας, τιμωρία, εκδίκηση αλαζονεία, μίσος, φανατισμός, αφανισμός, αυτοκαταστροφή. Το πάθος ξετίναξε το Ηφαίστειο του Εικοσιένα.
Θυσία. Χωρίς θυσία είναι εντελώς αδύνατη η ανύψωση πάνω απ’ την καθημερινότητα. Θυσία, είναι η ψυχική κατάληξη του πάθους και το υπέρτατο γνώρισμα του παραλόγου. Από τη θυσία της Ιφιγένειας, στη θυσία στα Αλβανικά βουνά και στον Γρηγόρη Αυξεντίου.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η Ελληνική ψυχή, η Ελληνική στάση ζωής, το Αθάνατο Κρασί του ποιητή Κωστή Παλαμά ήταν εκείνη που το 21 μετάδωσε την ελπίδα σε ηφαιστειακή έκρηξη και δόνησε τον κόσμο.
Σήμερα ας αποσυρθούμε στο ηθικό κορφοβούνι, που ενώνει μεσούρανα το 21, ας κοινωνήσουμε στην ψηλή του πηγή το πενταδρόσερο νάμα του ιδεαλισμού του και από το περήφανο εκείνο καραούλι ας δούμε να προβάλλεται στο άπειρο πανοραμικά η ιστορική μας μεγαλογραφία. Ποια σταθερή συνέχεια!!! Ποια πιστή συνέπεια! Ποια ευθύγραμμη πορεία!! Αδιάκοπη δημιουργική βίωση! Ακαταπόνητη σκυταλοδρομία ιδεολογικών φορέων. Αλλεπάλληλοι νικηφόροι τερματισμοί παλαιών νοημάτων και αλλεπάλληλες αφετηρίες αιτημάτων της ζωής νέων. Η σκυτάλη όμως πάντοτε η ίδια. Σκυτάλη πνευματική που συνδέει σ’ όλη της την μακραίωνα αγωνιστική μεταφορά την ιερότερη παράδοση με την πιο παρθενική πρόοδο.

Πόσο αρμονικά ζυγίζονται μπροστά μας, στην παναθρώπινη μνήμη!! Ο Κόδρος, ο Λεωνίδας, ο Μεγαλέξανδρος, οι ήρωες του 21, οι Τιτάνες του 1940 !!
Και στην άλλη σειρά επιβλητικά παραστέκεται η σεβάσμια χορεία: ο Γρηγόριος ο Ε', ο Σαλώνων Ησαΐας, ο Κύπρου Κυπριανός, ο Χρυσόστομος Σμύρνης και τόσοι άλλοι ιεράρχες και της Ελευθερίας Εθνομάρτυρες.

Θα ιδούμε, τέλος, πόσο αδιάθλαστα ευθυγραμμίζονται στο περιστύλιο του Εθνικού Πανθέου: ο Όμηρος, ο Αισχύλος, ο Σωκράτης, ο Πλάτων, ο Πυθαγόρας, ο Αριστοτέλης, ο Πλήθων Γεμιστός, ο Μ. Βασίλειος, ο Χρυσόστομος, ο Γρηγόριος Ναζηανζηνός, ο Αδαμάντιος Κοραής, ο Σολωμός, ο Παλαμάς, ο Σεφέρης, Ελύτης κ.ά. άλλοι τελετουργοί του ελληνοχριστιανικού πνεύματος.

Το θέαμα είναι απέραντο. Το πανόραμα είναι ατέλειωτο. Θαμπώνει τα μάτια. Ζαλίζει τη σκέψη.
Η Ελλάδα η μία, η ενιαία, η αδιαίρετη, η αδιάσπαστη απαλλαγμένη από τα φυλετικά της ελαττώματα της φιλοπρωτίας και της διχοστασίας, φορτισμένη από τις εθνικές αρετές, της φιλοπατρίας, της φιλομάθειας, της ανδραγαθίας, λάμπει σαν διαμάντι.
Στον πανηγυρικό της πιο ένδοξης αυτής μέρας δεν ταιριάζουν έλεγχοι και μεμψιμοιρίες, καυτηριασμοί και δεοντολογίες. Ταιριάζει μόνο χαρμόσυνη μνήμη του αίνου απέραντος. Την μνήμη ανακαλούμε και την αίνο αναπέμπουμε.  Ας φρονηματισθούμε σήμερα, απ’ το μεγαλύτερο ιστορικό γεγονός του Ελληνισμού. Ας πιούμε απ’ τη πηγή τη γάργαρη και λαγαρή, πηγή μεγάλη, στην οποία στραγγίζουν και ανανεώνονται όλα τα νάματα του Ελληνοχριστιανισμού. Ας αντλήσουμε απ’ τη πηγή αυτή την αέναο ευκρασία, ευρωστία και εύπνοια.

Ας μη λησμονούμε ότι το θαύμα της Παλιγγενεσίας οφείλεται στην αθάνατη ελληνική ψυχή. Οφείλεται στο αίμα το Ελληνικό που δεν μολύνεται, στο μεδούλι το Ελληνικό που δεν νερουλιάζει, στο κόκκαλο το ελληνικό που δεν σαπίζει.
Ας μεθάμε και εμείς, κάθε φορά που η πατρίδα προστάζει, με τ’ «αθάνατο κρασί το εικοσιένα».
Και σα σεπτό μνημόσυνο όλων εκείνων που χάρισαν σε μας πατρίδα και ελευθερία, ας ψάλλουμε μαζί με τον ποιητή:
«Σαν ίσκιοι μεγαλόκορμοι και απείραχτοι απ’ τα χρόνια
 φέρνετ’ εμάς τα εγγόνια στο δρόμο της τιμής
κι όπου πολέμου κράξιμο κι όπου μάχης κρότοι
εσείς περνάτε πρώτοι και ακολουθούμε εμείς».
                                                                          Μάρτιος, 2018


Σάββατο, 17 Φεβρουαρίου 2018

Ο ΛΟΓΟΣ ΩΣ ΑΡΕΤΗ Δημήτρης Κ. Μπάκας

                     

Προοίμιο
Ο λόγος συνιστά για τον άνθρωπο εκείνη την πνευματική ικανότητα, με την οποία  αποκτά γνώσεις για  το πραγματικό, αλλά και απομακρύνεται σε μεγάλο βαθμό από το πραγματικό. Για τον χειρισμό του λόγου έδωσε ο Πασκάλ τη χρυσή συνταγή: «να απορριφθούν οι  δύο υπερβολές: το να μην αποδεχόμαστε παρά μόνο τον λόγο και αφετέρου το να αποκλείουμε τον λόγο». Κοντολογίς δεν πρέπει να θεωρούμε τον ορθολογισμό  και τον  ανορθολογισμό ως τελείως ασύμβατα, καθόσον ο κόσμος και η ζωή είναι αρμονική σύνθεση τών θεωρούμενων αντιθέτων.


Εισαγωγή
Οι Πυθαγόρειοι πρώτοι διέκριναν την πολυσημία του λόγου. Στη ρητορική σημαίνει αγόρευση, στη μουσική  αρμονία τονικών αναλογιών, στην πολιτική επιχειρηματολογία πειθούς, στη φυσιολογία αναλογίες φυσικών μίξεων, στη γεωμετρία μαθηματικές αναλογίες, στην αριθμητική  αναλογική σχέση αριθμών, στη θεολογία τον ίδιο τον Θεό. Στην επικοινωνία ο λόγος ως ικανότητα  ανταλλαγής νοημάτων  εκφράζεται με τη γλώσσα και λαμβάνει τη μορφή του  προφορικού, γραπτού,  πολιτικού, στρατιωτικού.  επιστημονικού, κ. ο. κ. λόγου. Στη λογική προσδιορίζει την κινούσα αιτία. Στον φιλοσοφικό ορισμό  εκδηλώνεται ως εκείνη η δύναμη του πνεύματος, που κατευθύνει τον νου μέσω κλίμακας σπειροειδούς αρμονίας  στην αναζήτηση της ενότητας και  τάξης του κόσμου με αυτοσκοπό την καθαρή γνώση. Είναι το αντίθετο  του σκεπτικισμού, την αδιαπραγμάτευτη άρνηση για καθαρή γνώση. Διαστέλλεται από τη ρητορική ( τεχνική της πειθούς), τη σοφιστική, που έχει στόχο την αληθοφάνεια και παραπλάνηση, όπως και από τον δογματισμό, την άγονη ισχυρογνωμοσύνη. Ο λόγος τροφοδοτεί τον φρόνιμο δημιουργικό διάλογο χωρίς να αποκλείει την ενορατική  έμπνευση, όταν βρίσκεται  μέσα στα όρια της φρόνησης.


Από τον «λόγο» στον «Λόγο»
Ο λόγος ( λατινικό ratio) συνδέεται αναπόσπαστα  με τη γλώσσα και τη λογική έχοντας κοινή  αναγωγή  στο ρήμα λέγω.  Η γλώσσα συνιστά την έκφανση του λόγου. Είναι  ως εάν  το «ένδυμά» του.  Ο λόγος και η λογική έχουν σχέση γενικής και ειδικής έννοιας. Η λογική ως επιστήμη προτείνει τις δικές της εκδοχές για τη συγκρότηση του ορθού λόγου. Ήτοι ο λόγος αδικείται εάν συγκρίνεται με τη γλώσσα και  τη λογική.
Ο λόγος, όπως και ο πολιτισμός,  αποκτά ολοκληρωμένο νόημα μέσα στην ιστορική διαδρομή του: Το αρχέγονο νόημα του όρου ( προσωκρατική σκέψη) σημαίνει την τάξη. Τη θεμελιώδη αιτιότητα που διέπει τον κόσμο. «Μια αιώνια ρυθμιστική αρχή»(Ηράκλειτος). Η στωική φιλοσοφία, τον συνδέει με την έννοια του Θεού αλλά επιβεβαιώνει και το αρχέγονο νόημά του ως βασική τάξη του Κόσμου.
Ο πυρήνας του νοήματος του Λόγου ως έκφραση τού απολύτως πρωταρχικού και καθολικού, διασώζεται στην ελληνοϊουδαϊκή φιλοσοφία. «Η ιδέα των ιδεών» (Φίλων Αλεξανδρεύς).  Η Κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο περικοπή: « Εν αρχή ην ο λόγος, και ο λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο λόγος» επιβεβαιώνει την ουσία του. Ο  Λόγος του σύμπαντος είναι ο Θεός.  Για τον λόγο έχουν διατυπωθεί ποικίλες και λίαν ενδιαφέρουσες απόψεις[1].


Σχολιασμός και επιμέρους συμπεράσματα
Ο Λόγος είναι η πιο θεμελιώδης σύλληψη του ανθρώπινου  πνεύματος. Όρος χρήσιμος  σε ολόκληρο το φάσμα της γνώσης. Στα Μαθηματικά εκφράζει την αναλογία και στη Θεολογία  αποδίδεται  με την  έννοια  «ιερός Λόγος». Ο Λόγος, όταν χρησιμοποιείται σε συνάρτηση με άλλη έννοια, όπως πολιτικός, επιστημονικός  κ λ π   παραπέμπει στη βαθύτερη ουσία της έννοιας, στην νομοτέλεια (ratio rationis) και εκφράζει πάντα καθολικότητα άρα δεν μπορεί να είναι απλά μέρος που δεν ανήκει στο όλο. Ο Λόγος εκφράζει ενότητα θεωρίας και πράξης.

Το «ξεμάγεμα» του κόσμου, που άρχισε από τους Αρχαίους Έλληνες   δημιούργησε αργότερα  σύνδρομο ακραίου περιορισμού του μυθικού(υπερβατικού) στοιχείου και μια αίσθηση  διαταραχής της αρμονίας, η οποία οδηγούσε τον άνθρωπο σε ανυπόφορη  ερημιά, που επιδεινώθηκε με τα επιτεύγματα της τεχνολογικής ανάπτυξης. Τις τελευταίες δεκαετίες εμφανίσθηκαν τάσεις  θεώρησης του Σύμπαντος ως αυτοοργανούμενο σύνολο, ως εάν ζωντανό  ον.

Ο λόγος δεν  έπαψε ποτέ να ασκεί γοητεία στον ανθρώπινο νου. Η χριστιανική θεολογία οικειώθηκε την έννοια του λόγου ως προσωποποιημένο αποκαλυπτικό Λόγο, όπως παλαιότερα οι  ελληνικοί μύθοι τον Ερμή και  τον Πάνα. Ο Λόγος πλέον  κατανοείται ο αποκαλυπτικός εξάγγελος του Θεού, ως υπαρκτό  και υπεράνθρωπο πρόσωπο, ως Υιός του Θεού και Υιός του Ανθρώπου. Ο Ιησούς, ως αποκαλυπτής της ουσίας του Μοναδικού Θεού  του Χριστιανικού  Κόσμου.

 Ο φιλοσοφικός στοχασμός προβληματίζεται συνεχώς στο εάν ο αποκαλυπτικός Λόγος, εναρμονίζεται με τις παραδοχές που κληροδότησε η ηρακλείτεια προσέγγιση του λόγου, ως φιλοσοφική αρχή. Ειδικά ως γνωσιολογική μέθοδος για την προσέγγιση, των μυστηρίων του Σύμπαντος. Ήτοι ως ανάβαση σε σπειροειδή κλίμακα , που μετάγει  τη νοσταλγία της ευαίσθητης ανθρώπινης ψυχής προς το άγνωστο υπεραισθητό. Το άγνωστο, που είναι όμως  τόσο οικείο και κοντινό στις ενδόμυχες ανθρώπινες λαχτάρες. Ο έρωτας για την αλήθεια, το ωραίο και το αγαθό. Η αέναη περιπέτεια της ανθρώπινης  απορίας, στο μεταίχμιο του φιλοσοφικού στοχασμού, της θεολογικής έξαρσης  και της σύγχρονης επιστημονικής σκέψης, για ένα συναρπαστικό ταξίδι  αναζήτησης της «Ιθάκης» του. Μια πορεία που έχει ως βατήρα ό,τι ο άνθρωπος με το πνεύμα του συλλαμβάνει. Εδώ έγκειται η αξία της κρίσιμης   έννοιας του «χρυσού λόγου», ως modulus  και «πλέξη» του κόσμου.


Η χρυσή αναλογία: το άριστο παράδειγμα
Από το χάραμα, ακόμη, της ανθρώπινης νόησης διατυπώθηκε η απορία: «Πώς το ένα γίνονται πολλά;  Υπάρχει τρόπος να διατηρήσουν τα μέρη σχέση ουσιαστικής συνοχής με το σύνολο»; Ο Πλάτωνας  θεωρούσε τη συνεχή γεωμετρική αναλογία «του άκρου και μέσου λόγου», ως τον βαθύτερο κοσμικό δεσμό. Μια απλή μαθηματική σχέση με πολλά ονόματα, αλλά με το ίδιο νόημα:  χρυσή τομή ή  χρυσός λόγος ή χρυσή αναλογία ή θεϊκή αναλογία ή χρυσός μέσος. Μόνον εάν ο λόγος του συνολικού μήκους προς το μεγαλύτερο τμήμα  είναι ο ίδιος με το λόγο του  μεγαλύτερου τμήματος προς το μικρότερο έχομε τη χρυσή αναλογία(τομή)[2]. Χρησιμοποιείται ευθύγραμμο τμήμα  γιατί  ο χρυσός λόγος είναι άρρητος αριθμός και δεν μπορεί να εκφραστεί ως απλό κλάσμα. Παρουσιάζει εκπληκτικές ιδιότητες:[3]

Η φύση επιδεικνύει πανέμορφες και εκπληκτικές μορφές: φυτά, δέντρα, έντομα, ζώα, παγωνιά … Όλα φανερώνουν την ποιητική αλληλεπίδραση μεταξύ συμμετρίας και ασυμμετρίας. Με την αυτοομοιότητα διαιωνίζεται η αναλογία του αρχικού συνόλου, αντανακλώντας την αναλογική συμμετρία (Φ:1:φ, όπου φ=1/Φ). Ο χρυσός λόγος είναι προφανής σε όλο το ανθρώπινο σώμα. Η φύση πάλλεται ρυθμικά σε κύκλους αύξησης και μείωσης. «Οδός άνω και οδός κάτω μία και αυτή» Ηράκλειτος. Η θετική εντροπία(αταξία) εξισορροπείται με την αρνητική εντροπία (ζωική δύναμη).

Η χρυσή αναλογία κυριαρχεί στα όρια του χάους. Εκεί η τάξη αναδύεται από την αταξία. Παίζει αποφασιστικό ρόλο στη μη γραμμική δυναμική ισορροπία. Είναι ο πιο άρρητος αριθμός άρα η αντίστοιχη θέση που ισορροπεί λογίζεται ως πιο σταθερή και κυριαρχεί σε όλα τα φυσικά φαινόμενα και  δημιουργεί αρμονία και απλότητα( όχι απλοϊκότητα), όπως και απόλυτη οικονομία.

 Η φύση αποδεικνύεται ότι λειτουργεί σε  μια διαδικασία αυτοοργανούμενης κρισιμότητας, που σημαίνει αύξηση και μείωση, συγχρόνως, αθροιστική και πολλαπλασιαστική, αφαιρετική και διαιρετική. Αυτό που ο Αριστοτέλης αποκαλούσε εντελέχεια( η καταληκτική μορφή) είναι αποτέλεσμα μιας ασύλληπτης διαδικασίας στο πλαίσιο των χρυσών αναλογιών.

 Η χρυσή αναλογία(τομή) αποτελεί την «ενστικτώδη» επιλογή της  φύσης, που διαμερίζεται με αυτοομοιότητα σε όλα τα μέρη και κινεί τη διαδικασία ανάπτυξης. Είναι μια ασύμμετρη(άρρητη στο ελάχιστο επίπεδο) δυναμική ενέργεια που εκδηλώνεται ως ζωή. Ο Σωκράτης την αποκαλούσε «ουράνιο σχέδιο»! Όλοι μπορούμε να ανακαλύψουμε και να το εδραιώσουμε μέσα μας.

Η ελληνική παράδοση των φιλοσοφικών και ιερών αριθμών μεταγγίσθηκε προσεκτικά στη Χριστιανική Θρησκεία με τον ίδιο τρόπο που ο Χριστός αντικατέστησε τον Απόλλωνα και τον Ερμή, ως μεσολαβητής  και Λόγος του Θεού. Ο μόνος λόγος που είναι ταυτόχρονα ένα και συν ένα ( αυτός και συν εαυτώ) είναι η χρυσή αναλογία (0,6180399… και 1,61803999.

Η χρυσή αναλογία η απλούστερη αλλά και η  πιο εξέχουσα αναλογία διαιωνίζεται στον κόσμο σε όλα τα επίπεδα, συνθέτει σε μια εύρυθμη συμφωνία την ποικιλομορφία και ενοποιεί τα μέρη και το σύνολο. Αποτελεί το μεγαλύτερο μυστικό της φύσης. Ο χρυσός λόγος εκδηλώνεται τόσο στον μικρόκοσμο όσο και στον μεγάκοσμο Ο πλανήτης Αφροδίτη διαγράφει μια πανέμορφη πεντάφυλλη ροζέτα γύρω από τη Γη μας. Ο Δίας και ο Κρόνος, παράγουν τέλειο χρυσό λόγο με τη Γη. Ακόμη και οι «μαύρες οπές» είναι περιστρεφόμενες με ιδιοστροφορμή την τιμή Φ. Το DNA αντηχεί το Φ.

 Ως μέρος ενός όλου είμαστε ικανοί να εναρμονιζόμαστε σε διαδοχικά επίπεδα βιολογικής και  πνευματικής ανάπτυξης. Το «εγώ» συνδέεται αρμονικά σε μια ενότητα με το «άλλος» με μια «σχέση» που βρίσκεται στη χρυσή τομή  Από τη Φιλοσοφία ως την Αισθητική και την Ηθική μία οδός του χρυσού μέτρου, του «μηδέν άγαν», της σωφροσύνης, της φρόνησης, του θάρρους, της δικαιοσύνης, της αγάπης χωρίς υστεροβουλία, της αρμοστικότητας, της Αρετής. Η Αλήθεια , το Ωραίο και  το Αγαθό αναδύονται από τη σύνθεσή τους στο πλαίσιο της χρυσής αναλογίας, που συνιστά τη «λυδία λίθο» του κόσμου μας.


 Γενικά  συμπεράσματα
Πρώτοι οι Αρχαίοι Έλληνες με μοναδικό τρόπο προσέγγισαν την έννοια του Λόγου και την εξέφρασαν κυριολεκτικά  με την Ελληνίδα Γλώσσα. Τη μητρική  Γλώσσα όλων των γλωσσών, ακριβώς  επειδή σύμφυτός της είναι ο  χρυσός λόγος.

Η φύση  συνιστά το παράδειγμα  αξιοθαύμαστης δυναμικής αρμονίας. Μια εξισορρόπηση των κοσμικών αντιθέσεων στο πλαίσιο της χρυσής αναλογίας. Η χρυσή αναλογία είναι η οικονομικότερη σύνθεση γιατί παράγει το μεγαλύτερο έργο με την μικρότερη κατανάλωση ενέργειας. Δημιουργεί συνθήκες  ιδανικής αρτίωσης μορφής και ουσίας.

 Το χάος έχει αγκαλιάσει τον αισθητό κόσμο και  δημιουργεί μια φάτνη θαλπωρής και ένα κλίμα ευκρασίας, απ’ όπου αναδύθηκε  το λεπτότερο δημιούργημά της, η ζωή. Η ομορφιά που αποπνέει οφείλεται στην ευταξία της αρμονικής αυτοοργάνωσης με  «πλέξη» τη «θεία αναλογία» της οικονομίας και της αϊδιότητας του κόσμου. Οι εφαρμογές της άπειρες: Στη σπειροειδή  φυλλοταξία, τα άνθη, τους  τυφώνες και γαλαξίες. Στις χημικές συνθέσεις. Στο νουκλεοτίδιο.  Μια δομική αυτοομοιότητα και ένα ολογραφικό πορτραίτο, όπου τα μικρότερα μέρη αντικατοπτρίζουν το όλο.

Ο ανθρώπινος νους αρύεται από τη φύση τα δικά του πρότυπα. Με το αισθητικό ένστικτό του  «διάβασε» το μεγάλο μυστικό της ευμορφίας της φύσεως, την άριστη αρτίωση των στοιχείων της με τη χρυσή τομή και την εφάρμοσε  στη ζωγραφική, στην αρχιτεκτονική, στη μουσική...  
 Οι μοναδικές  ιδιότητες της χρυσής τομής  δημιουργούν χρυσές ανιούσες(  φ:1:Φ) και  κατιούσες  (Φ:1:φ) αρμονικές κλίμακες: Μαθητής: Δάσκαλος: Σχολείο ( χρυσός μέσος ο Δάσκαλος). Στρατιώτης: αξιωματικός: στράτευμα.
Ως σύνθεση τέλειας αρμονίας άνισων μερών συνιστά  ιδανική πληρότητα ,από την οποία αναδύεται η λεπτοφυής ενέργεια για κάτι νέο. Είναι το κατώφλι της αρνητικής εντροπίας (ζωτικής δύναμης), δηλαδή της ζωής. Ο ουδός κάθε ενεργήματος και  το αρχέτυπο όλων των αρετών. Στη ζωή  συνιστά το άριστο παράδειγμα.  «Ορθός λόγος είναι η κοινή αρετή που σφραγίζει την καθολική αρμονία και την ομαλή εξέλιξη της ζωής». Είναι η ιδανική «γλώσσα»  δημιουργικού διαλόγου και συνθέσεως των αντιθέτων μετρήσιμα  και μη. Οι δυϊσμοί είναι διαισθητικά ικανοποιητικοί αλλά λογικά αστήρικτοι και προκαλούν σύγχυση. Ο αλληλοσεβασμός, η ανεκτικότητα  έως την ύπατη αρετή  του πράττειν το αγαθό,  το διαρκές  πρόταγμα της ζωής μας, βρίσκονται πάντα στη χρυσή τομή που δίνει βέλτιστη λύση.


Επίλογος
Η  έννοια του Λόγου ως «αιώνια ρυθμιστική αρχή»  είναι ουσιαστικά ασύλληπτη από τον ανθρώπινο νου. Ο άνθρωπος είναι το μόνον ον που αντιλαμβάνεται και  θαυμάζει τον υπέροχο Κόσμο με την καταπληκτική διακριτή ισορροπία του που ακτινοβολεί.  Διαρκώς προσπαθεί να ερμηνεύσει ό,τι πραγματικά συμβαίνει στη φύση και να το εκφράσει λεκτικά και όχι μόνον. Μοναδικό «κλειδί αποκρυπτογράφησης» στη προσπάθειά του αυτή συνιστά η χρυσή τομή, με την οποία  επιτυγχάνεται η   χρυσή αναλογία. Η «θεία αναλογία».   Ο ουδός κάθε δραστηριότητας  του σύμπαντος. Το δημιουργικό μοτίβο της άριστης λειτουργικότητας και ομορφιάς στον Κόσμο, που εξασφαλίζει και την ιδανική αρμοστικότητα στη ζωή του καθενός μας. Ο  «χρυσός λόγος» είναι η μοναδική προσιτή  στον ανθρώπινο νου  αναλογία που μπορεί να  μάς οδηγήσει στην ερμηνεία των μυστικών του Σύμπαντος και να μας φέρει πιο κοντά στον Λόγο. Γιατί Λόγος είναι η σοφία, η  Μήτις  των προγόνων μας, η φρόνηση. Η ολιστική και ύπατη πνευματική ενέργεια για πράξη. Η κορυφαία αρετή  που αναδύεται από την πολύτροπο-ολιστική  μάθηση και συμφύεται αρμονικά μέσω της χρυσής αναλογίας με όλες τις αρετές του ανθρώπου.

  Η χρυσή αναλογία, ως γλώσσα ειλικρινούς  δημιουργικού διαλόγου συνιστά τον «σπερματικό λόγο» και την  ικανή και αναγκαία συνθήκη συμφιλίωσης  ανθρώπων και ομάδων για κάθε σταθερή συνύπαρξη. Η αξία της είναι ανεκτίμητη, γιατί δημιουργεί: την αρμονία, το ηθικό και δίκαιο, την κοινή ενέργεια για επιτυχία.

 Η συναίνεση που  απαιτεί η Δημοκρατία είναι δυνατή μόνον μέσα στα όρια της χρυσής τομής, και είναι καρπός παιδαγωγίας και ανδραγωγίας. Τότε διαπλάθονται  πολίτες, που δημιουργούν  ωραίες οικογένειες, κοινωνίες και Πατρίδες. Και, ίσως, έναν  Κόσμο πιο αρμονικό και πιο ανθρώπινο. Τότε είναι εφικτή  μια χρυσή κλίμακα: Άνθρωπος: Φύση: Εντελέχεια ( ευημερία και ολβιότητα του συνόλου).
                                                                    Δημήτρης Κ.   Μπάκας                                     
                                                                      Φεβρουάριος 2018





[1]  Ο Καντ θεωρεί ως λόγο τη γνωστική λειτουργία, με την οποία συλλαμβάνουμε τον κόσμο και τον διακρίνει μεταξύ καθαρού Λόγου και πρακτικού λόγου. Ως καθαρό λόγο (a priori) εννοεί τη γνωστική διαδικασία και ως πρακτικό λόγο (a posteriori) την εφαρμογή στην ηθική κυρίως.
 Θαλής: «νουν του κόσμου τον θεόν».
 Πυθαγόρας: «αριθμός είναι η αιώνια ουσία, η αρχή που προνοεί την αρμονία στον κόσμο».
 Ηράκλειτος :  «η κρυμμένη αρμονία που εντοπίζεται στις αντιθέσεις είναι πιο αληθινή από τη φανερή». Μια αέναη σπειροειδής εναντιοτροπή  του φυσικού σύμπαντος( κάθε σπείρα αντιστοιχεί στο αγαθό) και τα αντίθετα συμφέροντα συνθέτουν σταθερή ενότητα. Το καλό και το κακό συνιστούν ενότητα.
 Αναξαγόρας: «Ο συμπαντικός νους, ως θεός, δημιούργησε τον κόσμο».
 Πλάτων: « Ο κόσμος είναι αισθητή εικόνα του νοητού θεού. Το σύμπαν είναι άριστο, ωραιότατο και τέλειο», «Ενδιάθετος λόγος συνιστά το διάλογο που διεξάγει η ψυχή με τον εαυτό της». Ως φιλοσοφικός όρος  ο «Ορθός Λόγος» ανήκει στον Πλάτωνα.
Αριστοτέλης: «Τη δημιουργία του  σύμπαντος ευστόχως απέδωσαν οι άνθρωποι στο θεό, δηλαδή σε μια ενεργειακή δύναμη, η οποία, καθ΄ αυτήν μεν είναι ακίνητη και αμετάβλητη, όμως αυτή είναι που θέτει σε κίνηση όλα τα άλλα» (μετά τα φυσικά 972 α)
Επίκουρος: « Λόγος είναι  φρόνηση (νηφάλια περισυλλογή), το μέγιστο αγαθό». «Ενυπάρχει μέσα στη λειτουργία του φυσικού κόσμου και επιβεβαιώνεται με την ανθρώπινη συλλογιστική.
Στωικοί: « Η θεία παρουσία εκδηλώνεται στην ύπαρξη του Λόγου-Πνεύματος». « Ο Θεός, η εγγενής στον κόσμο έλλογη νομοτέλεια και το μοιραίως απρόοπτο  συνιστούν την τρισυπόστατη σύνθετη ουσία, ως Λόγος σπερματικός, γονιμοποιεί τη δημιουργική εξέλιξη του κόσμου» « μέρος του σπερματικού λόγου, που ενυπάρχει στον νου κάθε ανθρώπου συμμετέχει στον συμπαντικό λόγο».
 Πλούταρχος: « Η διάθεση της ψυχής χαρακτηρίζεται ως άλογη, όταν κυριαρχείται από την ορμή των παθών υποστηρίζει ότι , όπως στη  ψυχή έτσι και στο υπερβατικό σύμπαν, συμπλέκονται η άλογη ορμή των παθών. Το καλό και το κακό είναι συνυφασμένα».
[2] Λόγος στα μαθηματικά  είναι η σχέση ενός αριθμού προς έναν άλλον, π.χ. 4:8. Αναλογία είναι ένας επαναλαμβανόμενος λόγος, που συνήθως περιλαμβάνει τέσσερις  όρους, όπως: 4:8 ::5:10., που καλείται ασυνεχής αναλογία. Όταν υπάρχει μεσαίος όρος, όπως 1:3:9 ονομάζεται συνεχής γεωμετρική αναλογία. Χρυσή αναλογία επιτυγχάνεται στην περίπτωση και μόνον της χρυσής τομής. Χρυσή τομή είναι  ασύμμετρη τομή που χωρίζει το όλο μήκος  σε δύο άνισα μέρη που δημιουργούν την αναλογία: το ολόκληρο προς το μεγαλύτερο τμήμα να  ισούται με τον λόγο του μεγαλύτερου  προς το μικρότερο.
[3] Ενδιαφέρουσες ιδιότητες της χρυσής τομής
•Η χρυσή τομή είναι ασύμμετρη τομή και χωρίζει το όλο σε δύο εμφανή άνισα μέρη, χωρίς το  μεγάλο μέρος να κυριαρχεί αισθητικά  και χωρίς να καταστρέφεται η  ενότητα του όλου.
•Είναι η μοναδική αναλογία, που ενοποιεί τα μέρη με το όλο και επιτυγχάνεται σε μέγιστο βαθμό η απλότητα!
•Είναι ο  άρρητος των αρρήτων αριθμός (δέκα, τουλάχιστον, εκατομμύρια δεκαδικά ψηφία!). Φ μεγάλη τιμή= 1,6180399…., φ  μικρή 0,6180399…Ως εκ τούτου όποιος δεσμός υλοποιείται με χρυσή αναλογία είναι ο πλέον ισχυρός και πιο τέλειος!

Δευτέρα, 15 Ιανουαρίου 2018

ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΜΟΣΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΟΙ ΔΙΔΥΜΕΣ ΑΡΕΤΕΣ του Δημήτρη Κ. Μπάκα

Προοίμιο
Αρετή είναι μια υπεροχή. Η αρετή ενός εργαλείου ή ενός έμβιου συνιστά την όλη αξία του, με άλλα λόγια την ιδιαίτερη δυνατότητα  π. χ. το καλό μαχαίρι υπερέχει στη κοπή του, ο αετός στο μάτι του, το ελάφι στο πόδι του κ ο κ. Για τον άνθρωπο, όμως, η αρετή είναι μια εσωτερική δύναμη που αναδύεται από την αρμονική σύνθεση πολλών ικανοτήτων. Δεν αρκεί η λογική του ικανότητα. Χρειάζεται  η επιθυμία, η παιδεία, η συνήθεια και προπαντός η ηθική έφεση για πράξη. Είναι η δύναμη για ηθική πράξη. Τότε αναδύεται η ποιότητα της ανθρωπινότητας ως ειδοποιός διαφορά. Αρετές είναι οι ηθικές αξίες ενσαρκωμένες στην πράξη. Μοναδικές, όπως μοναδικός είναι ο εαυτός μας. Πάντα πολλές γιατί πολλά είναι τα ελαττώματα, που καλούνται να «καταπολεμήσουν». Ενεργούν αθροιστικά, αναλογικά  και ολογραμμικά. Πώς μπορεί να είναι δίκαιος κάποιος, εάν δεν είναι συνετός, φρόνιμος, θαρραλέος;


Εισαγωγή
Η ανθρώπινη ψυχή αδυνατεί να βιώσει το εν πολλοίς άγνωστο Σύμπαν ως άπειρο και ασύλληπτο νοητικά. Προσπαθεί να το προσεγγίσει  αναλύοντάς το σε  συστήματα, που καθίστανται πιο εύληπτα και πλάθει μορφές, που να "χωρούν» στο νου του. Τα μελετά και τα κατανοεί επιστημονικά και τελικά μπαίνει σε θαυμαστές όντως λεπτομέρειες. Από τον απείρως μικρόκοσμο στον απείρως μεγάκοσμο και ο άνθρωπος μέσα σε αυτό τον θαυμαστό Κόσμο.

Πολύ αδρά, η επιστήμη ξεχωρίζει  το Σύμπαν σε τρεις αλληλένδετους «κόσμους», που συλλειτουργούν( Καρλ Πόππερ). Στον Φυσικό Κόσμο, το σύμπαν των φυσικών αντικειμένων, τον  Κόσμο # 1.  Τον Κόσμο #2 των ψυχικών καταστάσεων,  των διαθέσεων,  συνειδητών και ασυνειδήτων, του κάθε ατόμου και στον Κόσμο #3, τον κόσμο των προϊόντων του ανθρώπινου πνεύματος, που άλλοι τον ονομάζουν ιστορικό κόσμο. Ο Κόσμος # 3  περιλαμβάνει τα ποικίλα μνημεία και έργα τέχνης, τα πνευματικά αγαθά κάθε είδους, τα οποία ο άνθρωπος στο διάβα της Ιστορίας έχει προσθέσει και κυρίως το πνευματικό περιεχόμενό τους, μέσα στο οποίο «ρίχνεται» ο άνθρωπος, όταν γεννιέται  φέρνοντας  μαζί του ως κληροδότημα στοιχεία των προγόνων του. Σε αυτόν τον Κόσμο  ανάλογα πόσο είναι εναρμονισμένος θα προσθέσει ή θα αφαιρέσει ο καθένας στο διάβα της ζωής του.

Αυτοεκτίμηση και αρμοστικότητα
Η αυτοεκτίμηση(self-esteem) είναι ένα βαθύτερο συναίσθημα, που έχει σχέση με τις αξίες του ατόμου ως πρόσωπο. Είναι η αποτελεσματική ολιστική αποτίμηση των ψυχοπνευματικών και φυσικών χαρακτηριστικών. Η αυτοϊδέα(self-image), η αυτοαποδοχή  (self-acceptance). Δεν προέρχεται αποκλειστικά από την προσωπική εμπειρία, αλλά και από τις κρίσεις και στάσεις των άλλων απέναντί του. Δεν ταυτίζεται πάντοτε με την πραγματική αξία του υποκειμένου. Είναι συνάρτηση της γνωστικής άποψης του υποκειμένου για τον εαυτό του και  της επιδοκιμασίας ή αποδοκιμασίας των άλλων. Η θετική ή αρνητική αυτοεκτίμηση  ενός ατόμου δεν κληρονομείται. Είναι αποτέλεσμα της ποιότητας των εμπειριών του και της αλληλεπίδρασής του με το περιβάλλον, ψυχολογικό και κοινωνικό. Η αυτοεκτίμηση, έστω και ελλιπής , εμφανίζεται από τα πρώτα χρόνια της ζωής. Όταν σταδιακά αναπτύσσεται η επίγνωση  και  η εμπειρία γίνεται επαρκής και η αφαιρετική ικανότητα προχωρημένη, η αυτοεκτίμηση του εφήβου καθίσταται σφαιρικότερη και καθοριστικότερη στη λήψη των αποφάσεων  ζωής. Το οικογενειακό περιβάλλον είναι προφανώς ο πιο καθοριστικός παράγοντας διαμόρφωσης της αυτοεκτίμησης. Όλα είναι σημαντικά κατά την παιδική ηλικία για τη διαμόρφωσή της. Ο τρόπος που πιάνει η μητέρα το παιδί στην αγκαλιά της, οι εκφράσεις των ματιών της, το χρώμα της φωνής της, η ειλικρίνεια στα λόγια της… Ο δάσκαλος  και το σχολείο στη συνέχεια και τελικά το καμίνι της κοινωνικής ζωής επηρεάζουν  αδιάλειπτα την τελική μορφή αυτοεκτίμησης μέχρι τέλους του βίου. Οι ενήλικες είναι οι μύστες, οι δάσκαλοι, οι παιδαγωγοί, τα πρότυπα και οι διδάχοι γιατί η αυτοεκτίμηση είναι επιδεκτική αγωγής και αυτοπραγμάτωσης.

Σήμερα, που η ανθρώπινη ύπαρξη συνιστά την ύπατη αξία, η αυτοεκτίμηση αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη  βαρύτητα . Εκτιμάται ως βασική αρετή  με δυναμικές προεκτάσεις στη συμπεριφορά του ατόμου μέσα στην κοινωνία. Ανήκει στα γνωρίσματα εκείνα που προσδίδουν στον άνθρωπο,  την ειδοποιό διαφορά , την ανθρωπινότητα. Συνιστά ουσιαστικό παράγοντα υγιούς και ρεαλιστικής προσωπικότητας. Η υψηλή ή χαμηλή αυτοεκτίμηση μετατρέπεται σε εσωτερικό ρυθμιστή που κατευθύνει ανάλογα τον προσανατολισμό, τις φιλοδοξίες και τις πράξεις  Η αυτοεκτίμηση θεωρείται παράγοντας κρισιμότερος από τη νοημοσύνη για την αντιμετώπιση των προβλημάτων , που αναπόφευκτα αντιμετωπίζει ο άνθρωπος στη ζωή του. Η θετική αυτοεκτίμηση οδηγεί στην αυτοπραγμάτωση  (με τη σωστή έννοια) και  στο ευ ζην. Κοντολογίς  συμβάλλει στην εναρμόνιση του ατόμου με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον.

   Η αυτοεκτίμηση αναδύεται από την αυτοσυνείδηση και έχει ως βασικές προϋποθέσεις: την ειλικρινή αυτογνωσία, μια στερεή γνώση του αντικειμενικού κόσμου (περιβάλλοντος) και τη θεώρηση του «άλλου» ως εάν  εαυτό  ( ηθική έφεση). Αποτελεί τη βάση της ανδραγωγίας και συνιστά μια υπερευαίσθητη εσωτερική συνθήκη, που είναι και η βάση της ευφυίας. Δημιουργείται  ύστερα από λεπτές προσεγγίσεις του ατόμου και του περιβάλλοντός του, καταστρέφεται όμως ακαριαία από κάθε συγκαλυμμένη αλήθεια και  πλάνη. Ο καταιγισμός των πληροφοριών, πχ. όπως και κάθε υπερβολή  προκαλεί μέγιστο κακό. «Θανατώνει» την  αυτοεκτίμηση, που είναι η πηγή αλλά και ο  βασικός πόλος των αξιών, με δεύτερο τον «άλλον» άνθρωπο και τον κόσμο. Όλες οι ανθρώπινες αξίες αναφύονται στην αυτοεκτίμηση, όπου «ριζώνουν», και αναπτύσσονται μέσα στο ανθρώπινο περιβάλλον.

Αρμοστικότητα(fitness) είναι η δυναμική(ενεργητική ή παθητική) ικανότητα του ατόμου να εναρμονίζεται στις συνθήκες του κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντος. Όλα τα έμβια αφενός  κατευθύνουν τις δυνάμεις τους για να προσαρμοστούν το δυνατόν καλύτερα στο φυσικό περιβάλλον και αφετέρου να  το τροποποιήσουν για  ικανοποίηση των βιοτικών τους αναγκών. Ο άνθρωπος επιπλέον  έχοντας φιλοδοξίες και ηθικές απαιτήσεις προσπαθεί να κυριαρχήσει τόσο στο φυσικό όσο και στο ανθρώπινο ιστορικό περιβάλλον. Διαδικασίες αλληλοσυμπληρούμενες  και αλληλέγγυες για εναρμόνιση του περιβάλλοντος στα προσωπικά όρια. Με τον ερχομό του στη ζωή το άτομο ασκεί μεταβολή( θετική ή αρνητική) του ζωτικού του χώρου μέσα σε ένα διαρκή διάλογο και διαμάχη αλλά και συνεργασία.  Εάν ληφθεί υπόψη η σύγχρονη αντίληψη για τη θέση του ανθρώπου μέσα στον Κόσμο θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε την αρμοστικότητα, κυριολεκτικά,  ως την  ολιστική Αρετή.


Σχολιασμός
Κάθε προσόν του ανθρώπου χρήσιμο για την αντιμετώπιση των δυσχερειών της ζωής συνιστά μια επιτηδειότητα αλλά όχι οπωσδήποτε  μια αρετή. Η ανθρωπινότητα αναδύεται από τη σύνθεση άπειρων ικανοτήτων, που καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα του σκέπτεσθαι, συναισθάνεσθαι και πράττειν. Γνωστική ικανότητα, αισθητική καλλιέργεια και ηθική πράξη. Με άλλα λόγια αναζήτηση και προσέγγιση της αλήθειας, του κάλλους και του αγαθού ταυτόχρονα. Η ολιστική αρετή του ανθρώπου στηρίζεται σε αξίες, που είναι διαμορφωμένες με την ιστορική εξέλιξη του ανθρώπου(κόσμος #3) και δημιουργούν συνθήκες εσωτερικής πληρότητας( κάλλους) και υπηρετώντας το ευρύτερο (ηθικό) αγαθό. Ως εκ τούτου η αυτοπεποίθηση (εμπιστοσύνη στις ικανότητες)  είναι μεν επιτηδειότητα, αλλά δεν είναι αρετή, εφόσον δεν είναι προσανατολισμένη στο γενικό αγαθό. Η αυτοεκτίμηση και η αρμοστικότητα συνιστούν αρετές , επειδή  ερείδονται στη σύνθεση αξιών. Επιτυγχάνονται σε οριακές αναλογικά κρίσιμες συνθήκες, πολύ δύσκολα, γι’ αυτό άλλωστε είναι και σπάνιες υπεροχές. Ως αρετές βρίσκονται στο ιδανικό μέτρο εξισορρόπησης( μεσότητες) και ποιοτικά είναι «κορυφές» Η  ελάχιστη παρεκτροπή αλλοιώνει θανάσιμα την ποιότητά  τους. Ιδανικό μέτρο είναι το συλλαμβανόμενο και διαρκώς διαφεύγον, που όταν πραγματοποιείται δεν αναστέλλει την επιθυμία περαιτέρω αναζήτησης[1]. Όταν γίνει υπέρβαση του ιδανικού μέτρου η αυτοεκτίμηση μετατρέπεται σε ολέθριο ναρκισσισμό και αλαζονεία! Αντίθετα η υπερβολική έλλειψη οδηγεί στην απόρριψη και κατάθλιψη. Η υπερβολική σύσφιξη  σχέσεων καθίσταται πάκτωση και νέκρωση και η υπερβολική χαλάρωση οδηγεί στην ασυδοσία και εντροπία.

Το εξαντικειμενικευμένο  ανθρώπινο πνεύμα, ο «κόσμος #3» Culture, ο «Πολιτισμός» ( πλάσμα των αρχών του 19 αιώνα), που αποδίδεται κυριολεκτικά με την αρχαία ελληνική λέξη Παιδεία και καταχρηστικά  σήμερα μεταχειριζόμαστε για να δηλώσουμε αυτό που κυριολεκτικά πρέπει να ονομάζεται εκπαίδευση( instruction)  και εμείς προς διάκριση ονομάζουμε Ολιστική Παιδεία, αποτελούν τα δοκιμασμένα και κατακυρωμένα από τον καιρό  εμπειρία προϊόντα  του πνεύματος του ανθρώπου, ως πρόσωπο μέλος της πολιτείας και ανθρώπινης  κοινωνίας. Ήτοι: Η γλώσσα και ο τρόπος σκέψης, ο μύθος και το θρησκεύεσθαι , τα ήθη και έθιμα του οικογενειακού και κοινωνικού βίου, οι πολιτικοί θεσμοί, το δίκαιο, οι κανόνες εργασίας και συναλλαγών, οι αισθητικές και ηθικές αποτιμήσεις, οι τρόποι κοινωνικής συμπεριφοράς….

 Η ολιστική Παιδεία είναι, ως εάν ζωντανός οργανισμός. Αναδύεται, γεννιέται, καλλιεργείται, καρποφορεί, φθείρεται, ακμάζει και παρακμάζει, αποθνήσκει. Σαν χιονόσφαιρα αυξάνεται ή φθίνει. Εξαρτάται από την αρμονική ή μη συνύπαρξη των μελών της κοινωνίας. Με γενεές  γενναίες και δημιουργικές ο πολιτισμός ακμάζει. Τύχη αγαθή και δώρο ακριβό για τη νέα γενεά ή το άτομο να ζήσει μέσα σε τέτοιο κλίμα παιδείας. Δύστηνος εκείνος ο τρόφιμος αποτελματωμένης και ανάπηρης κοινωνίας. Η γλώσσα, με την οποία πλάθεται κατ’ εικόνα και ομοίωσή της το πνεύμα αλλοιώνεται. Οι αισθητικές και  ηθικές αποτιμήσεις πλουτίζουν ή πτωχεύουν  ανάλογα της  παιδείας που είναι τροφός αλλά καταστροφέας του ανθρώπινου πνεύματος.

Η αυτοεκτίμηση και η αρμοστικότητα του κάθε ατόμου είναι δίδυμες αρετές, γιατί γεννιούνται και αναπτύσσονται δια βίου μαζί και «πεθαίνουν» μάλιστα μαζί. Μπορούμε να διακρίνουμε τρεις περιπτώσεις μειωμένης αυτοεκτίμησης και αρμοστικότητας που σημαίνουν και  πληγωμένη αυτοσυνείδηση:
Πρώτη κατηγορία ισοδυναμεί με αυτοπεριφρόνηση και αυτοκαταδίκη, μαρασμό και παραίτηση. Αποκοπή από την ενεργό ζωή και τη γλυκιά γεύση της δημιουργικής εργασίας. Ο άνθρωπος δεν έχει την ικανότητα να ζήσει τη ζωή του, αλλά  και δεν αφήνει τους συγγενείς, φίλους να ζήσουν. Δεν εκτιμάει σημαίνει δεν σέβεται και δε φροντίζει τον ίδιο τον εαυτό του. Φθάνει σε αυτό το σημείο το άτομο, όταν διαπιστώσει ότι δεν μπορεί  να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις της ζωής και στις κρίσεις όσων είναι υποχρεωμένο να συνυπάρχει. Όταν τα πλήγματα είναι πολλά ο κλονισμός είναι αναπόφευκτος. Νιώθει «κατωτερότητα»,  απογοήτευση μέχρι και απόρριψη του εαυτού, που ισοδυναμεί με  μια αυτοκτονία. Αναμεταδίδει αυτοκαταστροφικό ιό και σε όσους τον πλησιάζουν.[2]
Δεύτερη κατηγορία συνιστούν, όσοι από γηρατειά, νόσο , οικονομικές εξελίξεις κλπ. θεωρούν τον εαυτό τους  «τελειωμένο» πλέον ως παίκτη της ζωής και της κοινωνίας. Θεωρούν ότι «ξόφλησαν»  ως πρόσωπα δημιουργικά. Άρα απαιτείται προετοιμασία διαρκής στο ιδανικό μέτρο και προσθήκη πνευματικού εξοπλισμού. Δεν τους πρέπει, οπωσδήποτε, χλεύη και προσβολή, αλλά τιμή και σεβασμός.
Τρίτη κατηγορία πρόκειται για το χώρο της ηθικής, όπου δρα καταστροφικά  το αίσθημα ενοχής. Γιατί κάποιος καπηλεύτηκε φίλους, συγγενείς, καταχράσθηκε την εμπιστοσύνη και απέκτησε τίτλους, αξιώματα και κύρος. Πρόδωσε ιδέες και ντρόπιασε ο ίδιος τον εαυτό του και την αξιοπρέπειά του. Οι άλλοι μπορεί να μη «βλέπουν», αλλά εκείνος  ξέρει τι έχει κάνει και  καταφρονεί τον εαυτό του. Τούτο κάνει πιο μαρτυρικό το βασανισμό του, γιατί όλα μπορεί να υποφέρει ο άνθρωπος   εκτός από να πάψει να εκτιμά τον εαυτό του. Τότε  ο βίος είναι αβίωτος. Η γενναία εξομολόγηση που συνιστά τη μόνη λύση δεν φαίνεται πιθανή.

  Ένα διαρκές  «γνώθι σαυτόν» απαιτούν η αυτοεκτίμηση και η αρμοστικότητα, γιατί είμαστε δυναμικά όντα σε διαρκή κίνηση. Οι άνθρωποι με τη μάθηση ωριμάζουν και αλλάζουν σε όλη τους τη ζωή μέσα στα ανθρώπινα συστήματα ( οικογένεια, ομάδα, κοινότητα), που  χαρακτηρίζονται σε κλειστά ή ανοιχτά.  Στο κλειστό σύστημα τα άτομα απλά επιβιώνουν δεν αναπτύσσονται. Το  ανοιχτό σύστημα δημιουργεί ροή ενέργειας αλλά απαιτεί κατάλληλα παιδευμένα μέλη και πρακτική εφαρμογή αρετών. Η πιο φυσιολογική ανάπτυξη του ατόμου γίνεται σε ανοιχτά αρμονικά συστήματα με την προϋπόθεση μιας αρχικής φάσεως οικογενειακής «κλειστής», εν μέτρω ζωής και σταδιακής ανάπτυξης των προσωπικών ποιοτήτων σε υγιές κλίμα ολιστικής παιδείας.


 Επίλογος
Αυτοεκτίμηση είναι η σε ιδανικό μέτρο εκτίμηση του εαυτού  με  προσανατολισμό  το ευρύτερο καλό, από το οποίο επωφελείται και το άτομο. Είναι ο βασικός παράγοντας καθορισμού  των ορίων μας, σε σχέση με το περιβάλλον. Αποχτιέται με τη διαρκή και προσεχτική αυτογνωσία και αυτοσυνειδησία. Συνιστά την πηγή ενέργειας του εαυτού μας. Τη μπαταρία της ψυχής μας. Μια απαραίτητη αρετή για την κοινωνική εναρμόνισή μας, από την οποία αναδύεται πλήθος αρετών, με πρώτιστη την προσωπική ευθύνη. Η αγάπη  και φροντίδα του εαυτού μας  συνιστά το πρωταρχικό στοιχείο για καταβολή προσπάθειας  και κόπου ανάπτυξης της αξιοπρέπειας. Τότε το άτομο ζητά λιγότερα από τους άλλους και περισσότερα από τον εαυτό του. Όσο λιγότερα απαιτεί  από τους άλλους, τόσο περισσότερο τους εμπιστεύεται. Όσο περισσότερο  εμπιστεύεται τον εαυτό του και τους άλλους, τόσο πιο πολύ  μπορεί να αγαπάει. Τόσο πιο λίγο φοβάται τους άλλους, τόσο πιο πολλά οικοδομεί μαζί τους. Τόσο καλύτερα τους γνωρίζει. Τόσο πιο στέρεοι είναι οι δεσμοί και οι γέφυρες ανάμεσα σε αυτόν και τους άλλους. Δεν πρέπει να συγχέεται με τον εγωισμό, που είναι μορφή δήθεν «ανωτερότητας». Πάντα υπάρχει ένα λεπτό κρίσιμο όριο, από το οποίο αναδύονται οι αρετές της  αυτοεκτίμησης και αυτοσεβασμού. Κάθε αρετή είναι μια κορυφή μεταξύ δύο αντιθέτων κακών. Μιας υπερβολής και μιας έλλειψης.

 Εάν κάποιος δεν έχει μάθει να αγαπάει τον εαυτό του, πώς είναι δυνατόν να ξέρει να αγαπάει τους άλλους; Το φρικτότερο εσωτερικό «τέρας» που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος είναι η απόρριψη, από τους άλλους και ειδικά από τον εαυτό του. Η συναίσθηση της αξίας του εαυτού μας είναι το κλειδί. Ο μοναδικός δρόμος  να γίνει δηλαδή κανείς Άνθρωπος με ψυχική υγεία, ευτυχία, με δημιουργικές ανθρώπινες σχέσεις, κατάλληλο μέλος της κοινωνίας, τουτέστιν με αρετή της αρμοστικότητας. Τότε θα καταβάλλει πάντα προσπάθεια να προστατεύει τον εαυτό του από τα αίτια προσβολών που τον ταπεινώνουν. Δε θεωρεί τους άλλους υπεύθυνους για τις πράξεις του. Δεν απομονώνεται και δεν αποξενώνεται από την κοινωνία.

Ως πνευματικό ον ο άνθρωπος «προστατεύεται», τρέφεται , ανανεώνεται αντίστοιχα με την αφομοιωτική και τη δημιουργική του ικανότητα ως αδιάσπαστη αλληλουχία με το ιστορικό περιβάλλον αλλά συνιστά και παραγωγική του μονάδα. Η αποκοπή του από το φυσικό ή πνευματικό του περιβάλλον συνιστά ουσιαστικά τον(φυσικό ή πνευματικό) θάνατό του. Εδώ και η τεράστια σημασία της αρετής αρμοστικότητας, η οποία είναι ανάδυση της ολιστική παιδείας και όπως κάθε αρετή είναι αντικείμενο μάθησης.

Ό,τι ισχύει για το άτομο ισχύει και για κάθε ένωση ανθρώπων, λαών και εθνών. Χωρίς θετική αυτοεκτίμηση και αρμοστικότητα δεν επιβιώνουν.  Οι Λαοί πέτυχαν ιστορικά επιτεύγματα, όταν είχαν θετική αυτοεκτίμηση και ευημέρησαν όταν επέτυχαν σταθερή αρμοστικότητα. Κάθε καταστροφή και ήττα επέρχεται όταν προκύψει πληγωμένη εθνική συνείδηση!

 Δυστυχώς σε μια «μελαγχολική δημοκρατία» δεν ευδοκιμεί η υγιής ολιστική παιδεία, που εξασφαλίζει την πολύτροπη μάθηση, από την οποία αναδύεται η αυτοεκτίμηση των μελών της Κοινωνίας και του Λαού. Το ευτύχημα είναι πως η αυτοεκτίμηση μπορεί να αναμορφωθεί αρκεί να  ανακαλύψουμε πως έχουμε χαμηλή στάθμη και να το παραδεχτούμε πρόθυμα. Ευθύς αμέσως, τότε, μπαίνουμε στο δρόμο για την αύξηση της αυτοεκτίμησής μας και της αρμοστικότητάς μας( στο εναρμονίζεσθαι). Τουτέστιν στη σύγχρονη ολιστική αρετή. «Με τη βούλησή μας αλλάζουμε τον εαυτό μας, με την αγάπη μας τους άλλους».
 Απαιτείται, όμως, καιρός, υπομονή  και προσπάθεια αλλά και κουράγιο. Η επένδυση όμως αξίζει, γιατί απελευθερώνει τεράστιους ανεκμετάλλευτους πόρους της αξίας του εαυτού μας και μάς οδηγεί στο ευ ζην και την αυτοπραγμάτωσή μας.   

                                                             Δημήτρης Κ. Μπάκας
                                                                 Ιανουάριος 2018








[1] Κατά Πλάτωνα Σταματιάδη(Ιδανικό είναι το μη υπαρκτό. Το συλλαμβανόμενο και συνεχώς διαφεύγον. Το όνειρο, το οποίο πραγματοποιούμενο δεν αφανίζει την τάση δημιουργίας νέου ονείρου)
[2] Προσοχή σε αυτή την κατηγορία δεν ανήκουν όσοι θεωρούν τον εαυτό τους ικανό  για πράγματα, τα οποία δεν μπορούν να εκτιμήσουν οι σύγχρονοί τους(π χ Σπινόζα, Νίτσε), αυτούς δεν τους κλονίζει η καταφορά ή η αγνόηση και δεν παύουν να εκτιμούν τον εαυτό τους.