Παρασκευή, 22 Σεπτεμβρίου 2017

ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑ Εισήγηση Δημητρίου Κ. Μπάκα στην εκδήλωση για Διεθνή Ημέρα Ειρήνης

             Προοίμιο
Η Χερσόνησος της Κορέας είναι στην άλλη άκρη της Ασίας, τόσο μακριά. Και όμως καθημερινά το σπίτι όλων μας πλημμυρίζει από  την αγωνία της επόμενης μέρας και της στιγμής ακόμη. Άθελα έρχεται στο νου του καθενός μας η κρίσιμη τελική φάση του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Ας φανταστούμε για λίγο τον Χίτλερ την ώρα που η χιονοστιβάδα τον έπνιγε από τη Ρωσία, οι συμμαχικές στρατιές  είχαν φθάσει απ’ έξω από το Βερολίνο και το καταφύγιό του το έζωνε όπως τα φίδια τον Λαοκόωντα  το πύρινο ατσάλι των βομβών από τον αέρα και αναγκαζόταν να στέλνει τα δεκατετράχρονα παιδάκια να σταματήσουν με τις σφεντόνες τα άρματα με τις ερπύστριες. Τότε ας φανταστούμε εάν σήμερα θα ήμασταν εδώ να συζητάμε για Ειρήνη στον Κόσμο στην περίπτωση που ο Χίτλερ είχε στο οπλοστάσιό  του ουράνιο, υδρογόνο και νετρόνιο!! Καλύτερα μη το σκεφτόμαστε καθόλου.

Και όμως αυτό το ανεπανόρθωτο μπορεί πια να γίνει ανά πάσα στιγμή.  Φθάσαμε σε αυτό το απίθανο σημείο! Ένας άνθρωπος να αποφασίζει για την τύχη όλου του Πλανήτη μας, τη μοναδική Πατρίδα όλου του ανθρώπινου είδους! Η «πρόοδος και ανάπτυξη»  πέτυχε και αυτό το αρνητικό θαύμα!  Ο άνθρωπος πήρε την εντολή «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και κατακυριεύσετε την Γην» και εκείνος υλοποίησε ήδη την εντολή ( εάν του δόθηκε τέτοια εντολή ποτέ!!). Η νοητική του ανάπτυξη ήταν εκείνη, που τον κατέστησε ικανό για τα πιο απίθανα καλά αλλά και τα πιο φοβερά δεινά.

Και εάν ένα τέτοιο οριστικό ολοκαύτωμα μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει ολίγες πιθανότητες είναι βέβαιο πια, ότι το μεγαλύτερο αλλά και πιο απρόβλεπτο κακό  προκαλείται στον άνθρωπο  όχι από τις φυσικές συνθήκες αλλά από τον ίδιο τον άνθρωπο.  Άραγε υπάρχει κάποιος τρόπος να μειωθούν τα αίτια που αναπτύσσουν την κακότητα του  ανθρώπου; «Ουδείς εκών κακός». Φαίνεται όμως ούτε και η γνώση του κακού είναι αρκετή να το μειώσει. Είναι πλέον αποδεχτό μόνον από την παιδεία,  αναδύεται η ανθρωπινότητα. Η ποιότητα, δηλαδή, που μεταμορφώνει το ανθρώπινο ον σε άνθρωπο πραγματικό. Και  το ερώτημα που άθελα έρχεται στα χείλη μας: μήπως πήραμε λάθος δρόμο παιδείας; Μήπως  απαιτείται  μια κοπερνίκεια στροφή της ανθρώπινης καλλιέργειας;  Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά τους.


           Εισαγωγή
Με τον  όρο ανάδυση εννοούνται τα χαρακτηριστικά και οι ιδιότητες που προέρχονται από την αλληλεπίδραση της οργανωτικής σύνθεσης  ενός  συνόλου. Δεν ανάγονται, αποκλειστικά, στα χαρακτηριστικά των μεμονωμένων συστατικών. Είναι ανώτερες ποιότητες, που μπορούν να αναδρούν στα συστατικά προσδίδοντάς τους ιδιότητες του όλου. Δεν είναι επιφαινόμενα, ούτε εποικοδομήματα.[1] 

Η καλοσύνη και η κακότητα, ως ανθρώπινα φαινόμενα, είναι αναδύσεις που οφείλονται στον τρόπο που αλληλοαναδρούν τα θετικά και αρνητικά συναισθήματα. Άρχοντας του Κακού δεν υπάρχει, αλλά είναι σύμβολο της ανθρώπινης κακότητας. Το καλό  και  κακό  οφείλονται στον τρόπο που σκέφτονται, συναισθάνονται και πράττουν οι άνθρωποι. Δεν μπορούν να ορισθούν μονοσήμαντα. Μόνον η υπερβολή και η έλλειψη αντικειμενικά παράγουν πάντοτε κακό. Τα υπόλοιπα είδη κακών έχουν μια σχετικότητα που εξαρτάται από το επίπεδο που θεωρείται ένα γεγονός. Κάθε ανθρώπινη υπερβολή οδηγεί σε μια ύβρη. Κάθε έλλειψη προκαλεί πόνο και δυστυχία. Η πλεονεξία πχ σπρώχνει στην επιβολή και αδικία που καθίστανται πηγές φανατισμού και μίσους. Υπάρχει ένα λεπτό όριο άριστης σύνθεσης για ανάδυση του αγαθού. Το άριστο μέτρο, όπου επιτυγχάνονται συνθήκες   διακριτής  ισορροπίας.

 Συνοπτικά ο σύγχρονος κόσμος μας
Ζούμε στην εποχή της υπερ-πολυπλοκότητας. Δεν υπάρχει ένα μόνο ζωτικό πρόβλημα, αλλά πολλά ζωτικά προβλήματα  που προκαλούν μια αφάνταστη πολυπλοκότητα σχέσεων, από την  οποία αναδύονται ανταγωνισμοί, κρίσεις ανεξέλεγκτες που ανατροφοδοτούνται διαρκώς. Το παρόν καθίσταται απατηλό, η πραγματικότητα αβέβαιη, το μέλλον ασύλληπτο και η περιπέτεια του ανθρώπου μάλλον άγνωστη. Ο Κόσμος μεταβάλλεται από εύτακτο  όλο σε  μια κατάσταση  εντροπίας.

Επικρατεί μία γενικευμένη άποψη, ότι τα νήματα στον Πλανήτη τα κινεί μια καπιταλιστική δυναμική ενός παγκοσμιοποιημένου φιλελευθερισμού. Ένας  μηχανικός τερακινητήρας: επιστήμη-τεχνική-οικονομία-βιομηχανία με μόνο καύσιμο το εμπορικό κέρδος! Και όμως ο Κόσμος μας εμπεριέχει πολλές ανθρώπινες άρρητες, ακόμη και μυθολογικές διαστάσεις. Ένα ασύλληπτο νοητικά πολύπλοκο πλέγμα εμπορικών αλλά και ατομικών και κοινωνικών εξελίξεων οδηγεί προς κάποια πορεία τον Πλανήτη μας  γεμάτη αβεβαιότητες. Όχι σε  σταθερή τροχιά προόδου, αλλά σε ένα δρόμο ασαφή και ταλαντευόμενο ανάμεσα στο καλύτερο και το χειρότερο, το αναγκαίο και το εκούσιο.

Οι ασύλληπτες σε όγκο γνώσεις και  ειδικά οι τεχνολογικές εφαρμογές, παράλληλα με τα άπειρα αγαθά που μας προσφέρουν, προκαλούν μια πολλαπλότητα, που δεν μπορεί να παρακολουθήσει εύκολα ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Ο περασμένος αιώνας, επιστημονικά πλέον, μας κληρονόμησε, ότι η όλη αλήθεια, ως απόλυτο μέγεθος είναι ασύλληπτη από τον ανθρώπινο νου (θεώρημα Gödel). Όταν, όμως, η αλήθεια, όπως και το κάλλος και το αγαθό μένουν αντικειμενικά απροσδιόριστα είναι μοιραίο να είναι επισφαλείς οι πεποιθήσεις και τα πιστεύω μας, που στηρίζονται σε αυτά. Προκαλούνται ψευδαισθήσεις και λάθη. Διαψεύδονται οι εκτιμήσεις και οι ελπίδες μας. Απογοήτευση φόβος και τρόμος μας καταλαμβάνουν. Περιπλανιόμαστε σε ωκεανούς αβεβαιότητας με ελάχιστα πελάγη βεβαιότητας.

          Η θεοποίηση του χρήματος  και η εμπορευματοποίηση των πάντων σε συνδυασμό με μια ανελέητη υπερβολή σε όλα και για όλα, προκάλεσαν στη ζωή μας  αβάστακτες ωμότητες. Ο άνθρωπος κινδυνεύει να καταστεί ένας απλός αριθμός,  πράγμα, εμπόρευμα. Ένα είδος υπό εξαφάνιση! Η πιο οικτρή τραγωδία είναι, ότι ενώ τα πάντα γίνονται για το καλό του ανθρώπου, εκείνος κατέστη το πρώτο θύμα. Καταιγισμός πληροφοριών με ωραίο περιτύλιγμα και με πρόφαση το δικό μας καλό περιέχουν μέρος της αλήθειας, ενώ υστερόβουλα αποκρύπτεται ο απώτερος σκοπός, που είναι να γίνει ο άνθρωπος έρμαιο και άβουλο πλάσμα. Ένας πελάτης, ένας καταναλωτής ή ένας φοβισμένος οπαδός. Ένα συνονθύλευμα γνωμών επηρεάζει σε ανεξέλεγκτο βαθμό τη διαμόρφωση της νοοτροπίας μας. Έχουμε την ψευδαίσθηση ότι είμαστε ενημερωμένοι και την πεποίθηση ότι ενεργούμε με την δική μας «ελεύθερη επιλογή», αλλά στην πραγματικότητα δρούμε καθ’ υπαγόρευση. Σύντομα απογοητευόμαστε και τότε μας φταίνε όλοι και όλα. Με αυθαίρετη αναγωγή συμπεραίνουμε ότι όλοι είναι ψεύτες. Οι άλλοι είναι υπεύθυνοι. Χάνεται η εμπιστοσύνη και γκρεμίζεται το όλο οικοδόμημα των αξιών μας.


Παιδεία του μέλλοντος
Η παιδεία οφείλει να αντιμετωπίσει  ποικίλες προκλήσεις ,επιγραμματικά:
·        Τη ροπή της γνώσης προς το λάθος και τη σύγχυση που προκαλούν οι δυϊσμοί.

·        Την  εξειδίκευση που μας καθιστά  δυσδιάκριτους  τους δεσμούς των μερών με τις ολότητες.
·        Τη μεγάλη ασάφεια ως προς την έννοια άνθρωπος-πρόσωπο.
·        Την πλανητική αγωγή του  πολίτη  ήτοι την πολιτειότητα (citizenship).
·        Το έλλειμμα της κατανόησης, ως μέσο  επικοινωνίας μεταξύ  των ανθρώπων. Που προκαλεί συνήθως τις βαρβαρότητες.
·        Την καλλιέργεια ανθρώπινης ηθικής αρμοστικότητας.


Σχολιασμός και συμπεράσματα
Η ζωή μάς διδάσκει ότι δεν ευδοκιμεί ο πλέον ισχυρός, αλλά εκείνος που αναπτύσσει καλύτερη αρμοστικότητα(fitness), ήτοι την ικανότητα(αρετή) της δημιουργικής άρμοσης, στις συνεχώς μεταβαλλόμενες  συνθήκες.
 Τα πάντα στη φύση και στις ανθρώπινες σχέσεις βρίσκονται σε μια κρίσιμη διακριτή  μορφή ισορροπίας. Η αρμοστικότητα του κάθε μέρους αλλά και ο τρόπος σύνδεσης εξασφαλίζουν τη σταθερότητα και λειτουργικότητα του όλου. Η άρθρωση είναι ο ιδανικός δεσμός. Όχι η πάκτωση  που συνιστά υπερβολή.

Ζούμε στη εποχή των δύο μεγάλων δεινών: του χάους της υπερβολής και του βάλτου της έλλειψης, που καιροφυλαχτούν εκατέρωθεν του άριστου μέτρου, το οποίο  δίκην κορυφογραμμής είναι δύσβατο.  Κάθε αρετή συνιστά σύνθεση αντιθέσεων! Δεν είναι δυνατόν να απαλειφθεί  τελείως το κακό γιατί είναι συνυφασμένο με το καλό. Μπορούμε όμως να μη επιτρέψουμε  να θριαμβεύει συνέχεια στις σχέσεις μας.
Η πολυπλοκότητα  μετατρέπεται σε απλότητα μόνον όταν αναπτυχθεί ικανοποιητική αρμοστικότητα των μερών που συναποτελούν το όλο. Η φύση παρουσιάζει  θαυμαστή ενότητα σε απέραντη πολυποικιλότητα, επειδή είναι πάντα αρμονικά  αυτοοργανούμενη στη  κρίσιμη φάση της χρυσής αναλογίας. Στον ανθρώπινο κόσμο η αρμονία επιτυγχάνεται με την καλλιέργεια των αξιών και αρετών με αφετηρία το πρώτο χαμόγελο της μάνας μας. Στερεώνονται μέσα στην οικογένεια και το σχολείο. Σφυρηλατούνται στο κοινωνικό καμίνι και παγιώνονται με την προσωπική μας δια βίου συμμετοχική διαδικασία της αυτοπραγμάτωσης.
Στο στίβο εμπέδωσης των αρετών  δοξάζεται   ο ρόλος δασκάλου. Όλοι μας είμαστε δάσκαλοι της ζωής, ως γονείς και ως μεγαλύτεροι. Η ελληνική γλώσσα  διαθέτει  τη μοναδική λέξη διδάχος, ήτοι αυτός, που διδάσκει με το παράδειγμά του.
Ο άνθρωπος  με υπερβολή πάντα επιδίωξε την  κάθε είδους ισχύ( υλική, εξουσίας και οικονομίας) και έδρεψε νίκες προσωρινές συνήθως.  Δεν  κατόρθωσε όμως με την δύναμη της ισχύος να δημιουργήσει  συνθήκες διαρκούς ευδαιμονίας. Καμία επιβολή ισχύος δεν διήρκησε πολύ. Υπόψη ακόμη και ο χειρισμός της δύναμης της γνώσης, ειδικά σήμερα, γίνεται από κλειστά και όχι ανοιχτά κυκλώματα.
 Μέσα στον υπέροχο Κόσμο της ζωής και του θανάτου  μπορούμε να οργανώσουμε μια ευκρασία για συνύπαρξη. Μια οικοφωλεά  θαλπωρής, γονιμότητας και ολβιότητας. Τα έθνη και τα κράτη αλλάζουν ρόλους αλλά παραμένουν ως απαραίτητα ανθρώπινα οικοσυστήματα, γιατί μόνον μέσα  στις μικροκοινωνίες ( οικογένεια, φυλή…) η ψυχή μας βιώνει τον εαυτό της. Γι΄αυτό πάντα θα υπάρχουν  Πατρίδες και εάν ακόμη ο Πλανήτης ενοποιηθεί.

Για ένα βιώσιμο μέλλον απαιτείται μια υγιής  κοινωνία που να καλλιεργεί τις πιο ευαίσθητες κοινωνικές αναδύσεις: δημοκρατία, ισονομία, κοινωνική δικαιοσύνη, αρμονική συνύπαρξη ανθρώπων αλλά και περιβαλλοντική.
 Για να λειτουργήσει η δημοκρατική κοινωνία απαιτείται να δημιουργηθούν πολίτες που θεωρούν το κοινό καλό ως δικό τους καθήκον και την ατομική ελευθερία ως υπόθεση όλων.  Αυτό επιτυγχάνεται μόνον με την ολιστική παιδεία και όχι απλά  με εκπαίδευση εργαλειοποίησης κερδοσκοπικής προοπτικής.
 Απαιτείται η δια βίου καλλιέργεια και αγωγή, που παράγει ανθρωπινότητα και  αποσκοπεί στο είναι του ανθρώπου και όχι στο έχειν. Παιδεία που δεν  έχει ως  μόνο σκοπό την επιβίωση μέσα στον ανταγωνισμό, αλλά να προσφέρει και ευχαρίστηση και ευδαιμονία. Ήτοι πρέπει να είναι ποιητική και δημιουργική  και προπαντός να αποπνέει αισιόδοξο νόημα για την  ανθρώπινη ζωή και  ατομική πληρότητα !

Επίλογος
Η αναγέννηση της κοινωνίας προϋποθέτει αναγέννηση του ατόμου. Βλέποντας πραγματούμενο, παρά τις όσες τεράστιες δυσκολίες, το πρωτόγνωρο  παράδειγμα εθελοντικής συνένωσης κρατών-εθνών της Ευρώπης ευελπιστούμε για μια τέτοια αρμονική συνένωση όλου του Πλανήτη, όπου κάθε άνθρωπος, κάθε κοινότητα , κάθε λαός  με ικανή αρμοστικότητα να είναι άξιο ισότιμο μέλος μιας παγκόσμιας διεθνούς κοινότητας. Ουτοπία θα πει κάποιος και απίθανο. Αλλά ο Κόσμος  μας είναι γεμάτος απιθανότητες ! απίθανες αναδύσεις είναι  γη , η  ζωή, ανθρώπινο πνεύμα
Αισιοδοξούμε ότι κάτι πιο καλό μπορεί να αναδυθεί στον Πλανήτη μας! Το καλό και το κακό εναλλάσσονται. Το ένα ανατροφοδοτεί το άλλο, αρκεί ο οργανισμός να είναι υγιής και αυτοοργανούμενος. Το ένα αναδεικνύεται  όταν φαίνεται να κυριαρχεί το άλλο. Τώρα διαπιστώνουμε ότι μάλλον θριαμβεύει το κακό. Υπάρχουν μηνύματα ότι το καλό μπορεί να αναστρέψει την κατάσταση. Αλλοίμονο ένας homo demens να μπορεί να καταστρέψει, όχι άπαξ, αλλά πολλές φορές τον ωραιότερο Πλανήτη του  Κόσμου και δισεκατομμύρια  homo sapiens να το επιτρέψουν!!Το  εμπόριο φέρνει πιο κοντά τους λαούς, η τεχνολογία διευκολύνει τη ζωή. Μη κρατικές πρωτοβουλίες  αμβλύνουν την όλη οικτρή κατάσταση. Οι άνθρωποι αγαπούν τη ζωή!
Μια πολιτική πολιτισμού και παιδείας  ανθρωποποίησης είναι δυνατόν να  απλωθεί στη γη και να συμβάλει στην άμβλυνση των υπερβολικών  διαφορών αντιλήψεων και των υπερβολών, που  προκαλούν τους διαχωρισμούς,  φανατισμούς,  συσπειρώσεις και απομονώσεις ατόμων και λαών. Τον ανθρώπινο κόσμο  συγκρατούν σε σχετική ισορροπία και αρμονία πέραν από την κάθε είδους ισχυρές  δυνάμεις επιβολής  και   «ήπιες δυνάμεις». Οι αρετές, που με τη σοφή του εμπειρία  προσδιόρισε ο άνθρωπος στην ιστορική διαδρομή  του και τις οποίες δεν καλλιέργησε στο βαθμό που αξίζουν και ακριβώς γι΄ αυτό ζει  ακόμη σε ένα χαοτικό περιβάλλον.
 Αρχίζοντας, ενδεικτικά, από τις θεμελιώδεις αρετές , τη φρόνηση, το θάρρος, τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη να περάσουμε στις ηπιότερες την ανοχή, την ταπεινότητα, την αιδώ, την στοργή για να φθάνουμε στην συναρπαστικότερη  ανάδυση  του  Κόσμου, του οποίου γεννήματα είμαστε όλοι οι άνθρωποι, την αγάπη, η οποία συνιστά την αρμονική σύνθεση όλων. Την  αντιλαμβανόμαστε με όλες τις αισθήσεις μας και όμως δεν έχει συγκεκριμένη μορφή. Ως εάν μια άλλη «σκοτεινή ύλη» συγκρατεί την ανθρωπότητα. Η ελληνική γλώσσα έχει υπέροχα δώσει την απόλυτη διαβάθμιση: έρωτας, φιλία, ελεήμων αγάπη , χωρίς όρους αγάπη, αγάπη της αγάπης. Μέχρι και ο Θεός Αγάπη ονομάσθηκε.
          Ας αναβαθμίσουμε, λοιπόν, την εκπαίδευση που  υπερφορτώνει το παιδί με ικανότητες  για να βγει νικητής  στον ανταγωνισμό  σε παιδεία και  αγωγή που οδηγεί το παιδί έξω από τον εαυτό του και το παρακινεί να αυτοδομηθεί και να νιώσει αυτοπραγμάτωση και ολβιότητα.  Χωρίς να παραμελείται καθόλου η εξειδικευμένη εκπαίδευση να καλλιεργείται παράλληλα και η ολιστική παιδεία , που στην ουσία της είναι  απλή ( όχι απλοϊκή) παιδεία γιατί εναρμονίζει τις επιμέρους γνώσεις , αξίες και αρετές χωρίς μονομερείς υπερβολές.  Έχει ως  διαρκές πρόταγμα το ανθρώπινο είναι και την αρμοστικότητα των ανθρώπων και μπορεί να ανοίξει δρόμους στην συνύπαρξη  όλων των λαών.
Και τότε η ειρήνη θα είναι πιο εγγυημένη και η ολβιότητα των λαών θα έχει περισσότερες πιθανότητες διάδοσης.
Εξαρτάται και από εμάς. Η δική μας συμμετοχή στη διάδοση της ολιστικής παιδείας όσο ελάχιστη και εάν είναι, μπορεί στη χαοτική κατάσταση που επικρατεί να επιφέρει ένα γενικότερο  θετικό αποτέλεσμα.

                                                                                           Δημήτρης Κ. Μπάκας
                                                                                                     21    Σεπ 2017




[1]     Είναι αποτελέσματα όχι μόνο γραμμικών  αλλά ολογραμμικών μεταβολών. Κανένα συστατικό δεν κυριαρχεί, αλλά  συμμετέχει αναλογικά σε ελεύθερη σύνθεση. Όταν το κάθε συστατικό έχει τη σωστή αναλογία έχουμε αρμονική σύνθεση με άριστα αποτελέσματα. Άρωμα και ευαρέσκεια αναδύονται από την αρμονία. Η δυσοσμία και ο αφόρητος θόρυβος  κυριαρχούν σε περίπτωση αταξίας. Παραδείγματα αρμονικής ανάδυσης θα μας πείσουν για την αξία τους: Η μοσχοβολιά, η γλυκιά ευωδία, το ανάβλυσμα ενός λουλουδιού. Η υπέροχη  μελωδία   μιας  μουσικής σύνθεσης. Η μαγεία που εκπέμπουν τα χρώματα ενός ωραίου πίνακα ζωγραφικής.
Η αύρα που εκπέμπει μια προσωπικότητα με ευγένεια και σοφία. Η ωραιότητα που μας γοητεύει χωρίς να  προκαλεί. Ο πολιτισμός, η κουλτούρα, η ανάπτυξη  ενός  λαού, η παιδεία, το πνεύμα  κοκ                                                                            

Πέμπτη, 18 Μαΐου 2017

Η ΑΝΔΡΑΓΩΓΙΚΗ ΩΣ ΑΞΙΑ ΚΑΙ ΑΡΕΤΗ Δημήτρης Κ. Μπάκας

Προοίμιο
« Η ανάγκη κρατεί πάντων» μάς το επιβεβαίωσε ο Θαλής. Οι  πρόγονοί μας πίστευαν ότι «ουδείς μείζων ανάγκης ισχύει νόμος» και μάλιστα  «ανάγκα και οι Θεοί πείθονται». Και είχαν απόλυτο δίκαιο. Εμείς, όμως, οι νεοέλληνες μάλλον το αγνοούμε. Μας φταίνε όλοι και όλα. Ο καθένας μας έχει την απόλυτη πεποίθηση ότι δικαιούμαστε όλα  τα αγαθά, χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια. Όμως «τα αγαθά κόποις κτώνται». Τα αίτια κατά πάσα πιθανότητα είναι βαθύτερα. Θα προσπαθήσουμε να  τα προσεγγίσουμε.


Εισαγωγή
Η ασύλληπτη μονομερής τεχνολογική ανάπτυξη με επιδίωξη υλικού πλούτου και κέρδους, που επέφερε το αντίστοιχο κατακόρυφο ενδιαφέρον για τις θετικές επιστήμες σε βάρος των ανθρωπιστικών, δημιούργησε έναν ασφυκτικό  κλοιό στον ίδιο τον  άνθρωπο. Εκτιμάται ως απόλυτα απαραίτητη μια στροφή προς τις κλασσικές αξίες της ανθρώπινης ζωής, δηλαδή προς μια πολύτροπη μάθηση που να έχει ως επίκεντρο την ανθρωπινότητα των μελών της Κοινωνίας μας. Προς μια ολιστική παιδεία, που θα αποβλέπει στη μόρφωση προσώπων και όχι μόνο πελατών και οπαδών. Προς μια αγωγή που έχει βασική της προϋπόθεση το να πιστεύεται ως  αξία και από τους ενήλικες. Φαίνεται όμως ότι εμείς οι μεγαλύτεροι δεν έχομε συνείδηση αυτής της αδήριτης ανάγκης. Ζούμε σε  μια αυταπάτη ασύμμετρων αξιώσεων ως προς τις δυνατότητές μας, που μας σπρώχνει σε μια πλάνη στα όρια της ηθικής υποκρισίας. Δεν προετοιμαζόμαστε και ούτε τα παιδιά εμπνέουμε έγκαιρα με τις απαραίτητες αρετές για την αντιμετώπιση των δυσκολιών της ζωής  έχοντας ορθή αντίληψη της πραγματικότητας, που είναι γεμάτη από αβεβαιότητες.


 Αγωγή
Η φύση έπλασε τον άνθρωπο «γυμνόν τε και ανυπόδητον και άοπλον». Κοντολογίς, χωρίς κάποιο κυρίαρχο γνώρισμα για την προστασία του στις εχθρικές συνθήκες του περιβάλλοντος, όπως το μάτι του αητού και του ελαφιού το πόδι.  Ο άνθρωπος, ως αντιστάθμισμα έχει τον μοναδικό εγκέφαλό του, από τον οποίο αναδύονται οι τεράστιες  πνευματικές δυνατότητες, που υπερακοντίζουν όλες τις  αδυναμίες του. Με τις ικανότητες τού εγκεφάλου του ο άνθρωπος σκέπτεται, αισθάνεται και πράττει. Αναζητεί δηλαδή γνώσεις, που τον οδηγούν στην αλήθεια. Καλλιεργεί την ευαισθησία του αναζητώντας το κάλλος και αποκτά τη δύναμη να πράττει το αγαθό με διαρκή εξάσκηση. Αυτή η πολύπτυχη και ολιστική ανάπτυξη επιτυγχάνεται με την αγωγή, ήτοι με την ευρεία παιδεία, όπως οι αρχαίοι Έλληνες την προσδιόρισαν και έχει ως αντικείμενο αυτό τούτο το είναι του ανθρώπου.

Η αγωγή συνιστά επενέργεια επάνω στη φύση του ανθρώπου, που οδηγεί  στη μόρφωση,  όπως η γλυπτική επί ενός μαρμάρου για πλάσιμο αγάλματος. Μια επίδραση τροποιητική διαχρονικά, που άνοιξε καινούργιους δρόμους ποιότητας ζωής για τον άνθρωπο. Έτσι, έγραψε Ιστορία και δημιούργησε το φαινόμενο τον «Πολιτισμό». Με τις μοναδικές του νοητικές και πνευματικές  ικανότητες επεμβαίνει καθοριστικά στη βούλησή του προς την πραγμάτωση αξιών και απόκτηση αρετών. Ο  άνθρωπος είναι κυριολεκτικά «αγώγιμος» , ήτοι είναι ένας «καλός αγωγός», από τον οποίο διέρχεται η πνευματική ενέργεια, που παράγει κάθε γενεά και την  αφήνει ως καταπίστευμα στην επόμενη.

Ως μια εξελικτική πορεία προς το νεότερο και κυρίως προς το πολυπλοκότερο  η αγωγή είναι διαδοχή πολλαπλών τοκετών νέων ιδεών και δυνατοτήτων και κατά συνέπεια συμπαρακολουθούν οι ωδίνες τοκετού. Ένα σύνδρομο πόνου και άλγους χαρακτηρίζει την αγωγή. Ασκώ το έργο της αγωγής, δηλαδή μορφώνω,  σημαίνει παιδεύω. Γι’ αυτό οι αρχαίοι πρόγονοί μας  θεωρούσαν ότι η αγωγή πρέπει να γίνεται στο μεταίχμιο της παιδείας (παιδεμού) και της παιδιάς (παιχνιδιού). Εδώ ακριβώς στην απαίτηση του πόνου  βρίσκεται  και  η μεγάλη δυσχέρεια της αγωγής. Από τη φύση του ο άνθρωπος έχει ροπή προς τη φυγοπονία. Έτσι, η ανθρώπινη σμίλευση μένει ελλιπής με συνέπεια να  δημιουργούνται μορφές, ατομικές και συλλογικές, ατελείς  και παράμορφες.  Το άγω έγινε παράγω, η αγωγή παραγωγή, η παιδεία παραπαιδεία κοκ. Από  την ανεπαρκή και στρεβλή αγωγή αναδύονται όλες οι κακοδαιμονίες, οι αδικίες, ο άκρατος ωφελιμισμός, ο εγωτισμός, η βαρβαρότητα και παραβατικότητα και ισοπέδωση των πάντων, ο λαϊκισμός και οι αυταπάτες. Οι κρίσεις που θεωρούνται ως οικονομικές είναι ανθρωπολογικές. Η απογοήτευση  και η  απελπισία,  που σκεπάζουν  σχεδόν ολόκληρο τον Πλανήτη μας είναι συνέπειες της ελλιπούς αγωγής-παιδείας.

  
Παιδαγωγική και ανδραγωγική

Η λέξη αγωγή παράγεται από το ρήμα άγω,  που σημαίνει οδηγώ κάποιον προς ορισμένη κατεύθυνση, τον βοηθώ να ακολουθήσει κάποιο δρόμο. Είναι ουσιαστικά μια επίδραση που έχει δυναμική διάσταση. Η διαδικασία  της αγωγής δεν κινείται αποκλειστικά στα όρια των συνειδητών επιδράσεων των ενηλίκων πάνω στο παιδί, αλλά  περιέχει και επιδράσεις από το πλατύτερο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Η αγωγή, που έχει την ίδια πηγή με το ένστικτο της γονικής φροντίδας, προκύπτει από μια υπέρτατη ανάγκη για να μπορέσει ο άνθρωπος να αντιμετωπίσει με αυτάρκεια τα προβλήματα που του προκαλεί το περιβάλλον με τελικό σκοπό να διασωθεί το ανθρώπινο είδος. Συνιστά αξία καθοριστικής σημασίας, γιατί καλύπτει την πρώτιστη όλων των  αναγκών την ίδια την επιβίωση του ατόμου. Μόνον τότε  μπορούμε να μιλάμε για άλλες αξίες.
Παρά το ότι και σε λοιπά έμβια παρατηρείται μια μορφή αγωγής εντούτοις μόνον ο άνθρωπος, κυρίως λόγω της αυτοσυνειδησίας του, θεωρείται ως ον εκπαιδεύσιμο (homo educandus). Μάλιστα, λόγω των συνεχώς αυξανόμενων απαιτήσεων η αγωγή του διαρκεί ουσιαστικά σε όλο τον βίο του. Μια αναγκαία αδιάκοπη δραστηριότητα,  ώστε το άτομο να οδηγηθεί από το απλό «είναι» στο «δέον είναι». Αυτό όμως επιτυγχάνεται δια της σωματικής  αλλά κυρίως της πνευματικής και ψυχικής  ενέργειας, που διαθέτει.

  Θα διακρίναμε τρία βασικά στάδια χωρίς σαφή όρια: α)Την Παιδαγωγία, β) Την Ανδραγωγία, που διαφοροποιείται κυρίως ως προς την  αυτοεπίγνωση, οπότε σταδιακά μετατοπίζεται από ένα εξαρτημένο άτομο  προς μια ανθρώπινη ύπαρξη, η οποία αυτοπροσδιορίζεται με προσωπικά οράματα για τη ζωή και γ) την   αυτοπραγμάτωση.

Ενωρίς η φιλοσοφία της παιδαγωγίας διαπίστωσε ότι σκοπός της αγωγής δεν ήταν απλά να αφυπνίζει αμετάβλητες ιδιότητες και δυνάμεις του ανθρώπου και να τον κατευθύνει να συμπεριφέρεται κατά τρόπο, που θα τον καθόριζαν οι φυσικές του ικανότητες, όπως πίστευαν οι άνθρωποι στους ανατολικούς πολιτισμούς, κυρίως. Η «γένεση του ανθρώπου» είναι συνεχής, έστω και αν αγνοούμε το τέλος αυτού του γίγνεσθαι. Ο άνθρωπος, ως ον, και η ανθρωπότητα ως ένα σύνολο αυτοεξελίσσονται σε μια ατέρμονη διαδικασία γίγνεσθαι. Μια πολιτισμική ανάπτυξη, μια  «γένεση προσώπων» για νέους και ενηλίκους , για άτομα και για κοινωνίες και έθνη. Ο κόσμος του ενήλικου και ο κόσμος του νέου είναι  αλληλοσυναρτώμενοι.
Ασκείται σε τρία επιμέρους πεδία: (α) στο πλαίσιο της «οικογενειακής αγωγής», όπου αναπτύσσεται η μορφή του προσώπου, , (β)στο σχολείο, όπου τελεσιουργείται η «σχολική αγωγή » και (γ) στην κοινωνία, η οποία  αποσκοπεί στην ολοκλήρωση της αγωγής του ανθρώπου, ως ανδραγωγική.


Αρχιτεκτονική των αξιών[1] μας.

 Αξίες, στον πληθυντικό πάντα, κατανοούνται, ως  σχέσεις νοητές και καθιερωμένες ιδέες, που εκφράζουν κυρίως μεταξύ ενός υποκειμένου και ενός αντικειμένου και καλύπτουν μια ανθρώπινη ανάγκη και επιθυμία. Αναδύονται από τον  συναισθηματικό και πνευματικό κόσμο του ανθρώπου και ιεραρχούνται  με γνώμονα τον ορθό λόγο.  Ως ρυθμιστικές αξίες θεωρούνται:  Η αλήθεια, που  συνιστά το φως της πραγματικότητας, μέσα στο οποίο είναι δυνατή η ζωή. Το κάλλος, που διευθετεί τον εσωτερικό κόσμο της ανθρώπινης ύπαρξης απ’ όπου αναδύεται η βούληση για πράξη. Το αγαθό, που είναι ο απαραίτητος όρος της συνύπαρξης μέσα  στο ανθρώπινο περιβάλλον και η  αξία της ιερότητας, που περιλαμβάνει τα «πιστεύω»  και  εξασφαλίζει μια σταθερότητα.
 Η  αρχιτεκτονική  των αξιών  συνίσταται στην ολιστική θεώρηση, ανάπτυξη και αρμονική σύνθεση των  ρυθμιστικών αξιών.  Επιδιώκει το «μέτρον άριστον» και τη χρυσή αναλογία (τομή)  για να επιτευχθεί η ιδανική αρτίωση μορφής και ουσίας, απ’ όπου αναδύονται η στερεότητα, η αισθητική και η  λειτουργικότητα.

 
Κυριότερες αρετές ανθρώπινης προσωπικότητας
·         Η αυτοεκτίμηση, που προϋποθέτει την αυτογνωσία.
·         Η ενσυναίσθηση [empathy]. Η αρετή να διεισδύει πνευματικά, νοερά και αισθητικά στο είναι του άλλου.
·         Η αντίληψη  της πραγματικότητας.
·         Η  καλαισθησία.  Αρμονία του θυμικού,  ευαισθησία
·         Η δύναμη του πράττειν το αγαθό. Η ύπατη Αρετή.
·         Η αρετή του συνυπάρχειν (amae).
·         Αναδυόμενες αρετέςεμπιστοσύνη,  σεβασμός,  ελπίδα,  ευγένεια,   φρόνηση,  εγκράτεια,  θάρρος,  δικαιοσύνη,  μεγαθυμία,  ταπεινότητα,  γενναιοδωρία, φιλία,ανιδιοτελής ΑΓΑΠΗ.


Παιδαγωγικό και ανδραγωγικό ήθος.

Με τον όρο ήθος παιδαγωγίας εννοούμε εκείνο το μοναδικό στο είδος ψυχικό κύκλωμα που ενώνει μέσα σε μια στιγμή ζωής τον παιδαγωγό  με τον παιδευόμενο και πάλι τους δύο με το αντικειμενικό πνεύμα, με τα πνευματικά αγαθά. Το έργο του παιδαγωγού δεν είναι απλά θεωρητικό αλλά κυρίως πρακτικό ήτοι έργο ηθικό, είναι η ίδια η ζωή του. Το παιδαγωγικό ενέργημα ακολουθεί μια ιδιόμορφη αρχιτεκτονική,  καθόσον η ανθρώπινη προσωπικότητα  δομείται με τις αξίες, που η φύση τους είναι απόλυτα ιδιότυπη. Μια σύνθεση πολύπλοκη, πολλαπλή, ευαίσθητη, διαρκώς μεταβαλλόμενη με βαθιά ριζώματα στο θεωρητικό, αισθητικό, ηθικό, θρησκευτικό, οικονομικό, κοινωνικό κλπ. γίγνεσθαι.

Πρώτοι ανδραγωγοί –παιδαγωγοί της ανθρωπότητας ορθά για τη δυτική διανόηση αναγνωρίζονται οι Σωκράτης, Πλάτων, Αριστοτέλης κ.ά. Φυσικά, συμπεριλαμβάνεται ο Ιησούς. Μια φιλοσοφική ορμή προς την πνευματική δημιουργία καθοδηγεί τον παιδαγωγό, δέχεται ο Πλάτων. Μια λαχτάρα που ωθεί τον άνθρωπο προς τα ύπατα αγαθά , προς την αλήθεια, το κάλλος και την ηθική πληρότητα, που οδηγεί στην ολοκληρωμένη ανθρώπινη ολβιότητα προσεγγίζοντας την αιώνια πηγή, το Θείο. Ήτοι,  δίψα φιλοσοφική για γνώση και καλλιτεχνική λαχτάρα για δημιουργία και ηθική ανάταση προς την τελειότητα απ’ όπου αναδύεται ένας έρωτας παιδαγωγικός. Η παιδαγωγική ορμή,  όπως όλες οι ενστιγματικές δυνάμεις, που κινούν τη ζωή, μετατρέπεται σε πνευματική ανάγκη, που δεν ησυχάζει, ώσπου να βρει πρακτικό τρόπο ικανοποίησης. Η παιδαγωγική πράξη που συνιστά την κρυστάλλωση των κοινών αξιών μας καθίσταται ιδιότυπη πνευματική επικοινωνία. Η παιδαγωγική ορμή , ειδικά στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα «αρχίζει με την κατάφαση του ερωτικού αισθησιασμού, αλλά τελειώνει με έναν ερωτικό ιδεαλισμό που στο βάθος είναι θρησκευτικός ασκητισμός ελληνικής μορφής, εξαΰλωση και λατρεία της αγνής ομορφιάς που είναι ένα με την θεότητα»( Παπανούτσος).

Ο  Αρχαίος Ελληνισμός  ανακάλυψε τους νόμους της λογικής και εγκαινίασε ένα κανόνα για την αποτίμηση των αγαθών της ζωής, τον Ανθρωπισμό. Ο Χριστιανισμός, ως ιδιότυπη αίσθηση της ζωής, ανακάλυψε τη «λογική της καρδιάς». «Οι φτωχοί και καταφρονημένοι θα δουν πρώτοι το Θεό». Ο άνθρωπος λογαριάζεται μόνο, γιατί είναι άνθρωπος , όχι η ιδιότητά του. Η ελληνική γλώσσα έχει όρους ξεχωριστούς για να μπορεί να εκφράσει τους λεπτούς ψυχικούς παλμούς. Ο έρωτας του Πλάτωνα  γίνεται αγάπη στον Χριστιανισμό. Ο παιδαγωγός γίνεται τρυφερός «παιδαγωγός της καρδιάς» με την αγνή και θερμή, την πλημμυρισμένη από αληθινά χριστιανική αγάπη ψυχή. Κύριος εκφραστής είναι  ο Pestalozzi. Η παιδαγωγική αγάπη καθίσταται πάθος ακοίμητο, που όταν ικανοποιείται χαρίζει την ευτυχία στον άνθρωπο. Ο παιδαγωγός μορφώνει με την αγάπη, γιατί με αυτή ξυπνάει μέσα στο νέο την αγάπη που εξαγνίζει την ψυχή του και την υψώνει στην τελειότητα.
Η παιδαγωγική του Πλάτωνα  είχε «ανδρική οπτική». Με το πνεύμα της αγάπης η παιδεία απέκτησε κάποια «μορφή θηλύτητας». «Οπτική της Μητέρας». Ο παιδευτικός έρως διαλέγει το αντικείμενό του και είναι προσηλωμένος στις πνευματικές αξίες. Η παιδαγωγική αγάπη απλώνεται παντού χωρίς προτιμήσεις ως μια ψυχική ακτινοβολία, που προσηλώνεται στην ιδιότυπη υπόσταση του νέου και έχει «αποστολική πνοή».

Όπως κάθε αρετή, η παιδαγωγική αναδύεται από  το ύπατο λεπτό σημείο αρμονικής  σύνθεσης.  Όταν χαθεί το άριστο μέτρο σύνθεσης,  η αγωγή οδηγείται στις  δύο ακρότητες  στον άκαμπτο παιδευτικό ετατισμό( κρατισμό) ή  παιδευτικό ρομαντισμό που καταντά παιδευτική αναρχία.


 Σχολιασμός  και συμπεράσματα

 Η παλαιά μέθοδος, που προέβλεπε τη συντριβή της προσωπικότητας των νέων  και την ανάπλαση τους στη συνέχεια, είναι πλέον παρωχημένη και  μέθοδος των «ανακυκλώσιμων υλικών». Σήμερα, η μόνη μέθοδος, που είναι αποδεχτή, είναι αυτή της διαδικασίας επεξεργασίας των «διαμαντιών». Διατηρούνται οι φυσικές αρετές των ατόμων και γίνεται η καλλιέργεια  των αρετών  για αντιμετώπιση των πραγματικών δυσκολιών της ζωής και της αρμονικής ένταξης των ατόμων  στην κοινωνία. Ούτε η μέθοδος του αυταρχισμού πρέπει να ακολουθείται,  καθόσον αν δεν υπάρξει η βούληση του ανδραγωγούμενου κλείνει η πόρτα στην ελεύθερη αποδοχή. Αλλά ούτε μια άναρχη δόμηση έχει καλύτερα αποτελέσματα, καθόσον η απόλυτη ελευθερία της ατομικότητας οδηγεί στην καλλιέργεια των παθών και των ορέξεων. Η ορθή μέθοδος βρίσκεται στη χρυσή τομή, που ενδυναμώνει τον αναπτυσσόμενο νέο και ευνοεί τη φυσική εξέλιξη και ανέλιξη.  Δεν αναζητείται μια ορισμένη μορφή, ένα απόλυτο πρότυπο, αλλά κατεύθυνση προς την ανθρώπινη ενέργεια, στην οποία ο άνθρωπος  και το αντικείμενο ενώνονται αδιάσπαστα. Η μόρφωση σκοπεύει στην επικοινωνία και συνύπαρξη προσώπων για  ένα  κόσμο με νέα ανθρωπινότητα.

Μια ολιστική ανάπτυξη, ως ανάδυση από ένα αρμονικό κοινωνικό –πολιτικό- πολιτισμικό-οικονομικό –εθνικό- θρησκευτικό και δημοκρατικό κλίμα  απαιτεί και μέλη μορφωμένα με βάση την ολιστική Παιδεία. Χωρίς την Ανδραγωγία δεν έχει καμιά ελπίδα επιτυχίας η Παιδαγωγία. Η αγωγή είναι πρώτιστα πράξη, από την οποία  αναδύεται το  ενδιαφέρον για μίμηση.

Παιδεία δεν είναι η απλή συσσώρευση πολλών γνώσεων. Είναι κάτι πολύ βαθύτερο, εκτενέστερο και μονιμότερο. Οι γνώσεις σχεδόν πάντοτε και σύντομα ξεχνιούνται. Ευτυχώς, θα λέγαμε! Μόρφωση είναι εκείνο που μένει, αφού ξεχαστούν οι γνώσεις ως  πληροφορίες. Είναι πολιτισμός. Είναι ένα καλά ακονισμένο μυαλό, η ισχυρή κριτική δύναμη της προσωπικότητας, ώστε να μπορεί να βρίσκει πίσω από τα επιφαινόμενα την ουσιαστική  γνώση. Είναι επίσης μια λεπτή καλλιεργημένη ευαισθησία που να ρυθμίζει τον συναισθηματικό  κόσμο του ανθρώπου. Τέλος, είναι η ρωμαλέα δύναμη, η αρετή ανάληψης της ευθύνης πράξεων. Όλα μαζί τα παραπάνω συναποτελούν την ανθρώπινη προσωπικότητα.  Το νόημα της παιδείας.

Μόνο με την παιδεία χαλυβδώνεται το ανθρώπινο είναι και αντέχει στα ανηλεή χτυπήματα της ζωής. Η ζωή, δυστυχώς δεν  είναι παιγνιώδες παιχνίδι. Απαιτεί για εξισορρόπηση μεγάλες αντοχές, που αποκτιούνται με τη βάσανο και όχι με την καταβολή της ελάχιστης προσπάθειας.
Από το «ως χαρίεν  άνθρωπος, όταν άνθρωπος η» απορρέει η διαρκής φροντίδα για την ανθρωπογένεση του ανθρώπου. Κανένας δεν γεννιέται ενάρετος, αλλά γίνεται μέσω της αγωγής. Η αγωγή είναι μια έντιμη και γνήσια συνάντηση , κατά την οποία εκλύονται ενέργειες μορφωτικές από τον ένα  στον άλλο δια βίου. Μια αδιάλειπτη παιδευτική λειτουργική αλληλεπίδραση που διαμορφώνει την προσωπικότητα  και τη ζωή του καθενός μας. Ένα «κοσμικό γεγονός» που διήκει μέσα από κάθε πραγματικότητα και εξανθρωπίζει τον άνθρωπο.

   Ο ορθά παιδευμένος άνθρωπος αισθάνεται πληρότητα. Αποκτά αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση. Νοιώθει πιο ελεύθερος από κακοτυχίες και προλήψεις. Απολαμβάνει το πλάτεμα του εαυτού του προς την κοινωνία και τους συνανθρώπους του, που τους αγαπά και τον αγαπούν. Βλέπει τον Κόσμο με μεγαλύτερη ευκρίνεια και όχι όπως οι  εμπορευματοποιημένοι παράγοντες τον σερβίρουν για δικό τους όφελος. Αισθάνεται πιο αυτάρκης και εκτιμά όλους τους κινδύνους στα μέτρα τους και όχι σε μεγέθυνση. Μαθαίνει να μη άγχεται για φαντασιακά προβλήματα, αλλά μόνο για τα πραγματικά. Επιλέγει τις πραγματικές ανάγκες και όχι  εκείνες που τού δημιουργούν όσοι τον θεωρούν ως καταναλωτικό, χωρίς νου και κρίση, ον. Τα πιο δύσκολα  και άλυτα προβλήματα της ζωής τα υπολογίζει στις σωστές διαστάσεις τους και δεν τα ξορκίζει. Τα παλεύει με όση ενέργεια έχει αποκτήσει με την παιδεία του και δέχεται τα όριά του στις φυσικές τους διαστάσεις.

Απαιτείται η εν μέτρω συνύπαρξη όλων των αξιολογικών δυνατοτήτων. Ολόπλευρη, ολιστική και πολύτροπη ανάπτυξη της προσωπικότητας. Υπέρβαση των προσωπικών αγκυλώσεων και αρμονική ενσωμάτωση στη σύγχρονη και στη διαρκώς εξελισσόμενη  κοινωνία. Μια αρμοστικότητα (fitness) με τον υγιή σύγχρονο ρυθμό συνιστά δύναμη αρετής. Το άτομο-πρόσωπο δρα ενεργά και όχι παθητικά και παρασιτικά. Αποδίδει ωφέλιμη στο περιβάλλον  πνευματική αλλά προπαντός  πρακτική- ηθική ενέργεια και συμβάλλει στην ανάπτυξη συνεχώς βελτιούμενης και εναρμονιζόμενης στις ανάγκες κοινωνία.

Η παιδαγωγική –ανδραγωγική  είναι η παιδεία που μορφώνει τον άνθρωπο. Η ύπατη τέχνη της ανθρωπινότητας. Από ολόκληρο το διάβα τού βίου του το μόνο που προστίθεται στη φύση του ανθρώπου  είναι ό,τι από την παιδεία εισπράττει. Η παιδεία είναι ο ρυθμιστής της δύναμης της ζωής μας, της «ζωικής δύναμης», που συνιστά το μοναδικό αντιστάθμισμα στην αταξία (εντροπία), που οδηγεί στο μηδενισμό. Η παιδεία είναι αξία και  μάλιστα αυταξία, γιατί από αυτή αναδύονται οι λοιπές αξίες.

Συνιστά, όμως, και αρετή, γιατί είναι μια τεράστια εσωτερική δύναμη, με την οποία μπορεί να ενεργεί ηθικά ο άνθρωπος. Για μια ηθική πράξη δεν αρκεί η λογική, αλλά μια άρτια δύναμη ψυχική και  πνευματική, που αναδύεται από την αρμονική σύνθεση της  επιθυμίας, της συνήθειας, της μνήμης  και πολλών σημαντικών επιμέρους αρετών του ανθρώπινου είναι. Η ωραία αυτή σύνθεση τελεσιουργείται με τη δια βίου παιδεία και αποφέρει ως επιβράβευση  το ύπατο ανθρώπινο αγαθό την ελευθερία. Γιατί κάθε αρετή συνιστά ένα βήμα προς την  ελευθερία με απώτερο τέλος την κορυφή, όπου όλες οι αρετές εξισορροπούνται αρμονικά  και τότε αναδύεται η ανιδιοτελής αγάπη.

Για να υπάρχει  ουσιαστικά  οντότητα Κοινωνίας και να  μπορούμε να μιλάμε για ομάδα, οικογένεια, κοινωνία,  Έθνος και Πατρίδα απαιτείται  ψυχική δύναμη για ενεργή συμμετοχικότητα, η αρετή του συνυπάρχειν. Τότε το συνονθύλευμα μετατρέπεται σε όλον και  λαμβάνει δικό του περιεχόμενο. Τότε  ζούμε στο πλαίσιο ηθικής συνύπαρξης και νιώθουμε τον άλλο, ως εαυτό. Τότε στην αξιοπρέπεια του άλλου καθρεφτίζεται η δική μας  και κάθε περιορισμός δικός μας είναι έκφανση και αποδέσμευση εσωτερικής μας ελευθερίας. Τότε αναδύεται η  αγάπη και τα προβλήματα γίνονται πιο ευεπίλυτα.

Η ιαπωνική λέξη amae , θαρρούμε, ότι μας δίνει την απόλυτη  έκφραση. Είναι η μαγική, θα λέγαμε στιγμή, κατά την οποία νοιώθουμε το υπέροχο συναίσθημα ότι ανήκουμε σε ένα σύνολο, στο οποίο θέλουμε να ανήκουμε και εκείνο  μας θέλει ως μέλος του. Όντως, συμφωνούμε όλοι μας, ότι δεν υπάρχει ωραιότερο συναίσθημα από το να γυρίζεις σπίτι σου που τόσο ο ίδιος θέλεις και να νοιώθεις την αγάπη όλης της οικογένειάς σου ή να πηγαίνεις  στο χώρο της εργασίας σου και να αισθάνεσαι ότι και οι συνεργάτες σου σε περιμένουν με λαχτάρα να είσαι κοντά τους. Το ιδεόγραμμα της ιαπωνικής γλώσσας είναι όντως εκφραστικότατο. Απεικονίζει τη μητέρα να κρατάει στην αγκαλιά της το μωρό της! Είναι η κορυφαία εκείνη στιγμή, κατά την οποία το μωρό αισθάνεται τη μεγαλύτερη στοργή και ασφάλεια και η μητέρα κρατάει ό,τι πολυτιμότερο έχει στη ζωή.

Τον αρχέτυπο αυτό ανθρώπινο δεσμό μεταξύ των ανθρώπων οφείλουμε να καλλιεργήσουμε  σήμερα.  Σήμερα που η ανθρωπότητα κάλυψε τόσο μεγάλη έκταση,  ολόκληρο τον Πλανήτη μας, η οποία ξεφεύγει από τα όρια της ατομικής  σύλληψης και ισχύος και δράσης, μόνον μια   ευρύτερη συμμετοχική και αρμονική δράση μπορεί να φέρει θετικά αποτελέσματα. Τότε μπορούμε να πούμε ότι βρισκόμαστε στο πεδίο της σημερινής έννοιας της ηθικής, δηλαδή στο διαλογικό χαρακτήρα της δημοκρατικής  ποιοτικής  συνύπαρξης. Ο διαλογικός τρόπος επικοινωνίας είναι ο μόνος ηθικός δρόμος πορείας μας. Η άσκηση και αγωγή, όλων μας  για τη   δημιουργία κοινωνικής  συνείδησης, που να ενώνει με συμπληρωματικό τρόπο τους ανταγωνιστικούς όρους.


 Επίλογος.
« Η παιδεία καθάπερ ευδαίμων χώρα πάντα τα αγαθά φέρει». (Σωκράτης).
 « Η παιδεία πολλού κόπου και μελέτης μακράς επιγέννημα».(Λογγίνος).


Το τελικό συμπέρασμα, που αναδύεται  αυθόρμητα από  μια ψυχή  συντονισμένη στις ποικίλες, τεράστιες και αναπάντεχες δυσχέρειες, ενίοτε θανατηφόρες, της ανθρώπινης ζωής επάνω στον πλανήτη μας είναι το ακόλουθο:
Η αναγέννηση της κοινωνίας προϋποθέτει αναγέννηση του ατόμου, ως νέα έννοια του πολίτη και μέλους της σύγχρονης κοινωνίας. Προϋπόθεση είναι όμως η ανάπτυξη της αλληλεγγύης και αυτή είναι συνυφασμένη με την εμπιστοσύνη και το αίσθημα ευθύνης, δηλαδή με την ανάπτυξη μιας ανθρωπο-ηθικής. Η φυγοπονία να μετατραπεί σε φιλοπονία και μια κοπερνίκεια στροφή από το ατομικό προς το αρμονικά συνδυασμένο ολιστικό. Να νιώθουμε ότι ανήκουμε στο  σύνολο που αγαπάμε και εκείνο μας φροντίζει. Ίσως αυτό φαίνεται ανέφικτο! Η ιστορία της ανθρωπότητας, όμως, είναι γεμάτη από ανέφικτα και απιθανότητες.

Μια δύναμη τεράστια την οδήγησε στα δύσκολα και απίθανα . Η  ΑΝΑΓΚΗ , η οποία κρατεί πάντων. (Τις οίδε τι θα συμβεί την αύριο!)

Η παιδεία, με σκοπό τη μόρφωση προσώπου, δηλαδή ατόμου  με  αρμονική σύνθεση γνωστικού, θυμικού και ηθικού περιεχομένου συνιστά πρώτιστη αυταξία. Είναι μια διαρκής άσκηση αρετών με κίνητρο το ιδανικό της συν-ανθρωποποίησης των ατόμων, σε μια κοινωνία μαζικού χαρακτήρα, όπως η σημερινή. Σήμερα που χομπσιανά κοινωνικά φαινόμενα, όπως  «όλοι εναντίον όλων» ( homo homini lupus est)  κυριαρχούν στη ζωή των ανθρώπων, μόνο η πολύτροπη και ολιστική παιδεία,  με στόχο τη μόρφωση ανθρώπινων προσώπων είναι η μοναδική διέξοδος.

Η  παιδεία, με αυτή τη μορφή, είναι ένα αντίδοτο στη δυστυχία του ανθρώπου. Γιατί  ρίχνει φως στην πραγματικότητα,  βελτιώνει τις σχέσεις των συν-ανθρώπων και τελικά, όχι σπάνια, αμβλύνει την  ένταση της δυστυχίας. Μας κάνει πιο δυνατούς και ικανούς, ώστε   να  βιώνουμε ως ωραία  τη ζωή  ακόμη και  στις  πάρα πολύ  δύσκολες πτυχές της. Η παιδεία που παράγει αυτά τα αγαθά είναι εκείνη, που οι αρχαίοι προγονοί μας εμπνεύσθηκαν. Όχι η ατομοκρατία,  αλλά ο ανθρωπισμός- ανθρωπινότητα είναι η πνευματική αρχή του. Σημαίνει την αγωγή  του ατόμου προς την αληθή μορφή, δηλαδή  αυτό τούτο το γίγνεσθαι του ανθρώπου.

 Πέραν από ένα αυτόνομο εγώ υπάρχει μια εικόνα, ως ιδέα του ανθρώπου. Μια εικόνα, που ισχύει και υποχρεώνει  το ανθρώπινο είδος, όπως την έπλασαν οι παιδαγωγοί, οι ποιητές, οι καλλιτέχνες, οι ερευνητές και φιλόσοφοι.  Ήτοι μια εικόνα που προκύπτει από μια διαρκώς αυξανόμενη συνειδητότητα και μας οδηγεί σε ένα αγώνα αγωγής, που δεν διακόπτεται ποτέ.
Οι χαοτικές συνθήκες που επικρατούν σήμερα σε όλους τους χώρους μάς διδάσκουν την ταπεινοφροσύνη, λόγω της αδυναμίας μας για προβλεψιμότητα της εξέλιξης. Τα όριά μας είναι άρρητα. Η αγχωτική αβεβαιότητα αντιμετωπίζεται μόνον με τη δημιουργικότητα. Τούτο σημαίνει ότι μπορούμε να αναπτύξουμε μια αίσθηση για το ποιο ταιριάζει (είναι αρμονικό) και θα πετύχει και ποιο  δεν αρμόζει και θα αποτύχει.

Κοντολογίς, όλοι μας « γηράσκομεν αεί διδασκόμενοι» και  οφείλουμε να είμαστε δια βίου μαθητευόμενοι, διδάσκαλοι και κατά περίπτωση, ως γονείς και κοινωνικοί λειτουργοί, διδάχοι[2].
Με την πολύτροπη μάθηση και ολιστική παιδεία μπορούμε να ατενίζουμε με ρεαλισμό την αβεβαιότητα  του περιβάλλοντος. Έτσι, ασφαλώς δεν θα καταστούμε οι ρυθμιστές  της φύσης ,  αλλά οπωσδήποτε δημιουργικοί συνεργάτες της  ανθρώπινης ζωής.
Δύσβατος δρόμος  ο ανήφορος, αλλά εάν τον πιστέψουμε ως αξία μας, τότε μπορεί να γίνει προσιτό δημιουργικό «παιχνίδι» ευτυχίας.
                                                                                                    Μάιος    2017



[1] Οι αξίες μπορεί να είναι: Θρησκευτικές (αγάπη, πίστη λατρεία, αφοσίωση…). Ηθικές: (αγαθότητα, ανθρωπιά, ευσπλαχνία, φιλία, αξιοπρέπεια…). Πολιτικές:( ατομικές ελευθερίες). Αισθητικές (τέχνη, μουσική, ποίηση…). Οικονομικές-φυσικές: ( ανέσεις, ζωή, υγεία …) κλπ.

[2] Διδάχος πεπειραμένο πρόσωπο, με γνώσεις και μεταδοτικότητα καθοδηγεί με το παράδειγμά του και δείχνει τον τρόπο ενέργειας στη ζωή. ,

Τρίτη, 4 Απριλίου 2017

ΤΟ ΚΑΤΑΠΙΣΤΕΥΜΑ ΤΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ του Δημήτρη Κ. Μπάκα

Ο επισκέπτης του Ναυπλίου, ειδικά σε μέρες Εθνικής Γιορτής, νιώθει άθελά του την ανάσα του Πρώτου Εθνικού μας Κυβερνήτη, του Εθνομάρτυρα Ιωάννη Καποδίστρια. Η μαρμάρινη ολόσωμη προτομή του στο Πάρκο, έστω και με σπασμένο το δάκτυλο του χεριού, σε καθηλώνει με το παράπονο που είναι χαραγμένο στη ματιά του. Σε ελάχιστα μέτρα απόσταση διαβάζεις «στο φαρμακείο αυτό ταριχεύθηκε ο Κυβερνήτης»! Σε απόσταση  λίγων μέτρων παραπέρα το Εκκλησάκι του Αϊ - Γιάννη, όπου πήγαινε για να ξαποστάσει για λίγο. Άθελά σου περνάς από την Εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, όπου σε ένα ταπεινό τζαμάκι δίπλα στην πόρτα βλέπεις τη «ουλή» που άφησε στην πέτρα η δολοφονική σφαίρα. Και τότε αναλογίζεσαι ποιοι άραγε έβλαψαν το Έθνος μας περισσότερο οι «ξένοι» ή εμείς οι ίδιοι οι Έλληνες! Γιατί μέσα σου μετράς τις εκατοντάδες Προσωπικότητες  των συμπατριωτών μας που εξορίστηκαν ή καταδικάστηκαν ή θανατώθηκαν στην μακραίωνη Ιστορία μας.  Πόσο καλύτερη θα ήταν ακόμη και σήμερα η ζωή μας εάν είχε ζήσει λίγο περισσότερο ο Κυβερνήτης!

1828, ο Ιωάννης Καποδίστριας, ένας βαθύς  διανοούμενος, λάτρης του Διαφωτισμού, πολύπειρος  πολιτικός και διπλωμάτης, άριστος γνώστης της νέας ευρωπαϊκής τάξεως φθάνει στην Ελλάδα, με το μεγάλο εθνικό όραμα: Να αναμορφώσει τη Χώρα σε μια εύρυθμη και ευνομούμενη  Πολιτεία, αντάξια της αίγλης της ιστορίας της. Ήτοι να δημιουργήσει επάνω στα συντρίμμια ένα κράτος σύγχρονο, πειθαρχημένο, δημοκρατικό , ομότιμο εταίρο της  Ευρώπης. Αυτό ακριβώς μας άφησε , ως καταπίστευμα και μάλιστα μας έδειξε και τη μοναδική οδό, που συνιστά η παιδεία, στην ευρεία της έννοια.

   Ουσιαστική υπόσταση Πολιτείας  δεν υπήρχε. Μάλιστα δεν είχε καν αναγνωριστεί η  εθνική μας ανεξαρτησία. Η Χώρα μας, μιας πατημασιάς τόπος, καθημαγμένη από τον πολυετή επαναστατικό  αγώνα, αλλά και από τις εσωτερικές μας έριδες ήταν έρμαιο στις προσωπικές επιδιώξεις των Οπλαρχηγών. Ποιος θα έχει το επάνω χέρι. Λιγοστά μόνον, δυστυχώς, ανώτερα  πνεύματα, είχαν μια ευρύτερη εθνική συνείδηση. Η όλη κατάσταση ήταν χαοτική. Τουτέστιν δεν υπήρχε «ΝΟΜΑΡΧΙΑ», που σημαίνει Πολιτεία , όπου άρχουν οι νόμοι της ελευθερίας, η ελεύθερη πολιτεία , όπως την οραματιζόταν την Ελλάδα ο Ανώνυμος στοχαστής  και αγωνιστής, συντάκτης του μανιφέστου «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΑΡΧΙΑ». « Οι νόμοι διαμέσου των οποίων χαίρονται οι άνθρωποι μιαν απόλυτον ομοιότητα, είναι εις την διοίκησιν, ως η ψυχή εις το σώμα..» και συνεχίζει: « οι καλοί νόμοι ενώνοσι με θαυμασίαν τέχνην , τη μερικήν με την κοινή ωφέλειαν, και προετοιμάζουσι τους πολίτας εις την αρετήν και εις την δόξαν, από την πλέον τρυφεράν ηλικίαν των, δια μέσου μιας ανατροφής , αληθούς και γλυκείας… γιατί η ανατροφή είναι μία δευτέρα φύσις και πρέπει να αρχίζει μαζί με την ζωήν.»

   Στο πρώτο μόλις χρόνο της  διακυβερνήσεώς του  ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας αποφασίζει να ιδρύσει τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων (ΣΣΕ). Μια  απόφαση  με βαθύτερο μελλοντικό νόημα και σημασία ακόμη και για τα  σημερινά  δεδομένα. Μια σοφή απόφαση, γιατί χτυπούσε το «τέρας» στη βάση του. Το μεγάλο έλλειμμα της Κοινωνίας, αν φυσικά μπορούμε να μιλάμε για κοινωνία τότε, ήταν η παιδεία, την αξία της οποίας γνώριζε πολύ καλά ο Κυβερνήτης. Η αγραμματοσύνη και ανύπαρκτη αγωγή της νεολαίας ήταν η μεγάλη πληγή όλων των δεινών. Ο καθένας έβλεπε μόλις στην αυλή του. Το ατομικό συμφέρον ήταν η πρώτιστη αξία. Το γενικό καλό ήταν μάλλον υπόθεση άγνωστη, παραδεχτή μόνον εφόσον συνέπιπτε άμεσα με ίδιο όφελος. Έπρεπε να αλλάξει η νοοτροπία των ατόμων. Να γίνουν Έλληνες πολίτες, ώστε να διαμορφωθεί η νέα εύτακτη Πολιτεία.

   Τα  ελληνόπουλα έπρεπε να πάρουν στους ώμους τους τη βαριά ευθύνη της ακεραιότητας της Πατρίδας, αλλά και της ανοικοδόμησης της κοινωνικής  ευστάθειας. Το Έθνος είχε ανάγκη από εκπαιδευτές μαχητών, αλλά και δασκάλους-παιδαγωγούς. Ήξερε ο Καποδίστριας ποια ήταν η σπουδαιότητα να μαθητεύουν οι νέοι στρατιωτικοί ηγήτορες  στην Ελλάδα και όχι στο εξωτερικό, όπως ήθελαν τα «καλά σπίτια» της εποχής του, τα οποία καταπολέμησαν με λύσσα την ιδέα του για ίδρυση στρατιωτικής σχολής αξιωματικών. Τα στελέχη έπρεπε πλην της ειδικής εκπαίδευσης στα θέματα της μάχης θα έπρεπε να έχουν, πρώτα απόλα, παιδεία ελληνική. Να είναι γνώμονας των πράξεών τους η ελληνική πραγματικότητα και να εμπνέονται και από το όραμα μιας σύγχρονης Πατρίδας. Γι’αυτό, ακριβώς, η απόφαση ήταν σοφή. Σε περιόδους χαοτικού χαρακτήρα οι εξειδικευμένες εκπαιδεύσεις δεν είναι λυσιτελείς. Απαιτείται ευρύτερη παιδεία, που γονιμοποιεί ολόκληρο το γένος. Απαιτούνται ηγέτες, που διαθέτουν τις ικανότητες, γνώσεις και το ταλέντο, αλλά και τη βούληση να οδηγήσουν τις προσπάθειες και τις δραστηριότητες των άλλων ανθρώπων προς ένα σκοπό αναγνωρισμένης αξίας, που ενδέχεται να απαιτήσει  και το ύψιστο ηθικό καθήκον , την αυτοθυσία.

   Τέτοιας ύψιστης σημασίας για την ύπαρξη του Έθνους, ήταν η λειτουργία του πρώτου Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος της Χώρας, γι’αυτό προσωπικά την επιμελήθηκε και ονόμασε, μάλιστα  τους μαθητές της Σχολής  Ευέλπιδες, δηλαδή  «καλές ελπίδες του Έθνους». Την όποια αγωγή θα ελάμβαναν θα την μεταλαμπάδευαν και σε όλα τα  ελληνόπουλα. Θα εξασφαλιζόταν τόσο η ακεραιότητα της Χώρας και συνάμα η  πλατύτερη δυνατή παιδεία, ως βασικός παράγοντας συνύπαρξης των πολιτών. Αυτό επιτεύχθηκε  και ο θυμόσοφος Λαός  το αναγνώρισε: «Ο Στρατός είναι το καλύτερο Σχολειό» λέει. Έκτοτε  με αυτή την έννοια παραμένει, η αποστολή του  ευέλπιδος  στη συνείδηση κάθε Έλληνα.


Η παιδεία κάθε ηγήτορα αποβλέπει στη σφαιρική ανάπτυξη και  άπτεται ολόκληρου του φάσματος των ανθρωπίνων  ενεργημάτων: Και στη σκέψη και στο συναίσθημα και στην πράξη. Καλλιεργούνται:
·                        Η υψηλή και ορθή  νοητική αντίληψη της πραγματικότητας με την ευρεία  διδασκαλία τεχνικών και  ανθρωπιστικών επιστημών.
·                         Το πάθος και το όραμα, με τα οποία να εμπνέεται και να εμπνέει, με  το βιωματικό τρόπο αγωγής  στο γόνιμο περιβάλλον της  Σχολής.
·                        Η ακεραιότητα μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας, που είναι η βάση της εμπιστοσύνης, και  σημαίνει αυτογνωσία και αυτοεκτίμηση, εντιμότητα και ωριμότητα. Η συνεχής ενάσκηση χαλυβδώνει τη σταθερή βούληση για ενάρετες  πράξεις.

    Η όλη αρχιτεκτονική δομή μιας στρατιωτικής ηγετικής  προσωπικότητας  εδράζεται σε ένα σταθερό χωροδικτύωμα αντικειμενικών αξιών: Το ιερό, την αλήθεια, το κάλλος και το αγαθό. Από τη θεμελιακή δομή αναδύονται οι αξίες της εμπιστοσύνης , της ελπίδας και της φιλότητας ( αγάπης), οι οποίες δίνουν νόημα ζωής στα πρόσωπα και συνοχή στην Κοινωνία. Την  ύπατη βαθμίδα, το ιερό,  κατέχει η Πατρίδα.  Με όραμα την Πατρίδα προσδιορίζονται πιο κρυστάλλινα οι λοιπές ρυθμιστικές αξίες. Η αλήθεια πραγματώνεται  στην ακεραιότητά της. Το κάλλος στην αυτοπειθαρχία και την συνειδητή πειθαρχία, που δεν συντρίβουν την προσωπικότητα, αλλά μεταβάλλουν τους πολλούς σε ένα ευκίνητο και άθραυστο  ενιαίο όργανο, μέσα στο οποίο εξασφαλίζονται η ελευθερία και η  αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Τέλος  ύπατο αγαθό είναι το καλό ολόκληρου του  Έθνους.

Με αυτά τα νάματα  γαλουχήθηκαν χιλιάδες στελέχη, τα οποία οδήγησαν τα ελληνόπουλα στο τριπλασιασμό του αρχικού προγεφυρώματος και στη δημιουργία αξιοπρεπούς  Πατρίδας, η οποία, παρά τους πολέμους, τις εθνικές διχοστασίες και τις τραγωδίες της τελικά  εξασφάλισε στους Έλληνες με απλοχεριά  την πολυπόθητη ευημερία.

 Αποδεικνύεται, όμως, ότι, όταν ο πλούτος και η ευημερία  στηρίζονται σε πήλινα πόδια, χωρίς  αντίστοιχη παιδεία και όταν κυριαρχεί ο φρενήρης εγωτισμός, τότε προκαλείται  ηθικό τέλμα. Ανατρέπεται η ιεράρχηση των αξιών. Η αξία της Πατρίδας ξεθωριάζει και τη θέση του «ιερού» καταλαμβάνει το αρρωστημένο εγωκεντρικό άτομο, με σχετικές αξίες: την ατομική  ευδαιμονία, την ευζωία, την άνεση και την  κατανάλωση αγαθών. Η αλήθεια στενεύει τα όριά της μέσα στο στενό ατομικό περιβάλλον. Το ωραίο  σχετίζεται με  « ό,τι αρέσει στον καθένα» και, ως  καλό θεωρείται «ό,τι συμφέρει στο άτομο», ενώ το γενικότερο καλό αγνοείται. Έτσι φθάσαμε στον απόλυτο μηδενισμό, ο οποίος εξισώνει το όλο με το τίποτα και  προκαλεί ένα  τρομακτικό  κενό. Η  εμπιστοσύνη μετατράπηκε σε δυσπιστία, η αγάπη σε φανερό ή συγκαλυμμένο μίσος και η ελπίδα  σε απόγνωση και απελπισία. Το μέλλον φαντάζει ζοφερό. Μπροστά μας η πιο οδυνηρή κρίση της Πατρίδας μας. Η κατάσταση της Κοινωνίας μας έγινε και πάλι χαοτική. Αισθανόμαστε ότι πέφτουμε στο γκρεμό και όποιος μπορεί να σωθεί ατομικά, το προσπαθεί απελπισμένα. Εναλλάσσονται στην εξουσία πρόσωπα, τα οποία πριν ακόμη αναλάβουν έχουν χάσει την εμπιστοσύνη μας. Αναζητούμε τον «σωτήρα» μας , αλλά δεν συμφωνούμε ποιος μπορεί να είναι. Συνήθως «φταίνε όλοι οι άλλοι» πρώτα και ίσως κάπου και εμείς. Η ανάληψη της ευθύνης απαιτεί ρώμη και ανδρεία. Ήμαστε έτοιμοι για τα εύκολα. Τα δύσκολα δε θέλουμε να τα σκεφθούμε καθόλου. Είχαμε βολευθεί με το κυνήγι της ευδαιμονίας.

Είναι απόλυτη ανάγκη  να σταματήσουμε τη πορεία μας προς το γκρεμό. Και αυτό δεν ούτε εύκολο, ούτε γίνεται από τη μια στιγμή στην άλλη. Σχεδόν όλοι συμφωνούν, όμως, ότι ο κύριος παράγοντας της κακοδαιμονίας μας είναι η νοοτροπία μας. Αυτή που σχηματίσθηκε τα τελευταία χρόνια της «ευημερίας». Θαρρούμε, όμως, ότι  η κρίση αυτή μπορεί να αποτελέσει τη μεγαλύτερη ευκαιρία για ανάνηψη. Τώρα που το  πάθημα έγινε  μάθημα, είναι πλέον η ώρα μιας κοινωνικής ανάδρασης! Μια ανάδραση που θα ξεκινήσει από τις προσωπικές μας στιγμές αλήθειας και αφού συντονισθούμε στον καλύτερο βαθμό, θα ξαναβρούμε τη δύναμη για μια ολική επαναφορά των δοκιμασμένων  αξιών μας. Αυτό δε σημαίνει οπισθοδρόμηση, αλλά επιστροφή στις σταθερές, που δίδαξε η εμπειρία των λαών.

 Να τοποθετήσουμε και πάλι στην πρώτη βαθμίδα των αξιών την Πατρίδα, αφού όμως,  προσδιορίσουμε τι είδους Πατρίδα θέλουμε. Άραγε τη στριμωγμένη στο «οικονομικό  καναβάτσο», που τη λοιδορεί όλη η παγκόσμια αρένα και  για την οποία οι  απανταχού ομογενείς μας ντρέπονται, ενώ εμείς οι ίδιοι τη  μισούμε! Μια άχρωμη και απρόσωπη μονάδα, που θα τρέφεται από το φως των άλλων ή με μια δημιουργική  εθνική προσωπικότητα, αξία όχι μόνον να δέχεται, αλλά και να χαρίζει στους συνανθρώπους μας, όπως έκανε πάντοτε , κοινωνικές, πολιτικές  και πολιτισμικές   αξίες!

Η ελληνική γλώσσα, ετυμολογικά, σηματοδοτεί την έννοια της Πατρίδας, ως την ωραιότερη σύνθεση των κοινών ρόλων του  πατέρα και μητέρας. Πατρική αυστηρότητα και ισχύς μαζί με μητρική αγάπη και φροντίδα. Ύπατος εξουσιαστής ο Νόμος,( «Νομαρχία»), ο μόνος, που εξασφαλίζει τα ανθρώπινα και πολιτικά δικαιώματά μας, αφού και εμείς, φυσικά, τηρούμε  τις υποχρεώσεις μας. Πατρίδα σεβαστή στους άλλους, που σημαίνει σεβαστή πρώτα σε εμάς. Εμείς , με ορθή κρίση να εκλέγουμε τους άξιους ηγέτες μας και εκείνοι να διαχειρίζονται την εξουσία για το καλό όλων μας. Πατρίδα ευυπόληπτη και αξιοπρεπή. Όχι απομονωμένη και τυφλή. Αυτό είναι και το καταπίστευμα του Πρώτου Κυβερνήτη.

  Τέτοια, όμως,  Πατρίδα δημιουργούν, όχι τα άτομα, αλλά οι σωστοί πολίτες, που αντίστοιχα πλάθονται  με τη δοκιμασμένη ευρεία παιδεία. Με την ολιστική παιδεία, που μορφώνει τον άνθρωπο σε πρόσωπο, δημοκρατικό πολίτη και τον κοσμεί με πειθαρχία και  αρετή. Παιδεία, όπως οι  πρόγονοί μας την εμπνεύσθηκαν και τη θεμελίωσαν και  αφού εμπλουτίσθηκε στην εξέλιξή της με τις πνευματικές εμπειρίες της ανθρώπινης ιστορίας τείνει να κατακτήσει τον Πλανήτη ολόκληρο. Η κλασσική παιδεία, η γεννήτρια της παγκόσμιας πολιτισμικής ισχύος. Η  πολύπλευρη καλλιέργεια και μόρφωση. Απαιτείται μια ειρηνική εκστρατεία ευρύτατης  και ολιστικής παιδείας. Να γίνουμε όλοι μας ευνομούμενοι πολίτες και λιγότερο εγωκεντρικά άτομα. Να καταστούμε στη σκέψη , στα συναισθήματα και στις πράξεις μας «ευέλπιδες»  μιας νέας Ελλάδας.

  Να καθορίσουμε, ως γεωμετρικούς ηθικούς στόχους:
  • Την Πατρίδα, ως ιδανικό συνειδησιακό τόπο της αυτοπραγμάτωσής  μας.
  • Τη δόμηση  πολύπλευρης προσωπικότητας με βάση τις πανανθρώπινες αξίες.
  • Την αυτοπειθαρχία του και την ευπείθεια  στους νόμους, που από κοινού, ορίζουν  το μέτρο της χρυσής τομής για το μέγιστο της ελευθερίας κάθε δημοκρατικής συμβίωσης.
  • Την προθυμία  για  ηθική προσφορά, που φθάνει, εάν απαιτηθεί,  στην αυτοθυσία.

 Όλα αυτά μας φαίνονται ξεχασμένα και ουτοπικά. Εντούτοις η κρίση που βιώνουμε μας διδάσκει επώδυνα ότι είμαστε αναγκασμένοι να τα εγκολπωθούμε ξανά. Αυτό συνιστά και το μεγαλύτερο κίνητρο για ανάληψη μιας προσπάθειας.
                                                                                            Απρίλιος 2017